start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
WYDARZENIA  >  SZCZEGÓŁY
27.07.2017
Pamiątki po kurierze AK na wystawie stałej

Zbigniew Ryś ps. „Fantom” to kurier AK, który pokonał trasę Warszawa-Budapeszt 108 razy. Przerzucał dokumenty, ludzi i pieniądze. Uczestniczył w odbiciu Jana Karskiego ze szpitala w Nowym Sączu 28 lipca 1940 roku. Jego rodzina zdecydowała się przekazać pamiątki, które uzupełniają narrację wystawy stałej. Wśród najcenniejszych są fałszywe dokumenty, którymi „Fantom” posługiwał się podczas pracy w AK.

Na konferencji prasowej, poprzedzającej odsłonięcie gotowej gabloty, obecni byli: Andrzej Kulig - Zastępca Prezydenta Miasta Krakowa ds. Polityki Społecznej, Kultury i Promocji, Leszek Zegzda - Członek Zarządu Województwa Małopolskiego, Bożena Jawor - Przewodnicząca Rady Nowego Sącza oraz Sebastian Ryś, jako przedstawiciel rodziny. Na prezentację przybyli przyjaciele oraz przedstawiciele instytucji z którymi związany był "Fantom".

Zbigniew Ryś urodził się w Dzikowie pod Tarnobrzegiem 1 stycznia 1914 roku. Po 1920 r. mieszkał w Nowym Sączu, tam uczęszczał do szkół. Należał do harcerstwa, a jego pasją był sport. Po maturze w 1933 r. wstąpił jako ochotnik do wojska. Służył w 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie i w 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu. Podczas powodzi stulecia w 1934 r. uratował w Nowym Sączu około 60 osób. Otrzymał za to „Medal za Ratowanie Ginących”. W latach 1934-1936 studiował na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego. Naukę przerwał ze względu na problemy finansowe. Wstąpił do Straży Granicznej. W latach 1937-1939 służył na placówkach SG w Bieszczadach.

Uczestniczył w wojnie obronnej 1939 r. Został wzięty do niewoli najpierw przez Sowietów, potem przez Niemców. Uciekł z obu niewoli i powrócił do Nowego Sącza. Na przełomie 1939/40 r. spontanicznie wspierał osoby przedzierające się na Węgry. Od wiosny 1940 r. w konspiracji ZWZ organizował kurierską sieć łączności. Uczestniczył w odbiciu Jana Karskiego ze szpitala w Nowym Sączu 28 lipca 1940 r. (Akcja „S”). W lipcu 1941 r. rozpoczął  działalność kurierską. Był twórcą przejść sztafetowych, wytyczył wiele nowych tras kurierskich, głównie na szlaku Spisz-Budapeszt. W 1942 r. przydzielony został do budapesztańskiej Bazy „Romek”, a w 1944 r. został szefem jej komórki łączności. Po zajęciu Węgier przez Niemców w marcu 1944 r. nie przerwał działalności.

Po rozwiązaniu AK zakończył udział w konspiracji. Do Polski na stałe powrócił wiosną 1945 r. W październiku 1945 r. został studentem Wydziału Prawa Uniwersytetu Wrocławskiego. Naukę przerwał w listopadzie 1945 r. na skutek przypadkowego aresztowania w Krakowie. Przez osiem miesięcy przebywał w areszcie śledczym przy ul. Rakowieckiej w Warszawie. Zwolniony 1 czerwca 1946 r. wskutek rozmów prowadzonych przez Emilię Malessę „Marcysię” z płk. Różańskim. Studia we Wrocławiu ukończył w 1949 r. Starania o aplikację adwokacką zostały odrzucone przez Radę Adwokacką we Wrocławiu w 1952 r. Decyzja ta została cofnięta dopiero w 1958 r. przez Ministra Sprawiedliwości. Został pochowany na cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu.

Wśród przekazanych pamiątek jest fałszywy paszport z 1944 roku, legitymacja w języku węgierskim wystawiona na nazwisko Klovacs Mihaly oraz prawo jazdy. Wszystkie te dokumenty pomagały Zbigniewowi Rysiowi w jego pracy kurierskiej. Oprócz nich w gablocie zainstalowanej na wystawie stałej znalazły się odznaczenia (m.in. miniatura srebrnego Krzyża Virtuti Militari V klasy, Krzyż Walecznych, Krzyż Partyzancki), przedmioty osobiste (dysk lekkoatletyczny, budzik z dedykacją, ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej z Dzieciątkiem, modlitewnik).

 

 

Tekst, foto: Piotr Koziarz

wstecz
PROSZĘ DODAĆ SWÓJ KOMENTARZ
Treść komentarza
Twój podpis
Kod antyspamowy
 



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila