start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Arciszewski Tomasz (1877-1955)
Działacz socjalistyczny
ps. "Antoni", "Ludwik", "Marcin", "Siłacz", "Stanisław", "Szymon"

Urodził się 14 listopada 1877 r. w Sierzchowach. Od najmłodszych lat wychowywany był w duchu patriotyzmu i miłości do ojczyzny. Już jako młodzieniec zetknął się z ciężką fizyczną pracą i poznał warunki w jakich żyli robotnicy Zagłębia.

Wrażliwy na krzywdę robotników w 1896 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, z którą związał się na całe życie. Represjonowany za udział w protestach i strajkach organizowanych przez PPS. W latach 1900 - 1903 za swoja działalność trafił do więzienia. Po wyjściu na wolność aktywnie włączył się w tworzenie struktur organizacyjnych PPS w różnych częściach Polski.

Od 1904 był członkiem Organizacji BojowejPPS, którą zorganizował także w Warszawie. Był współorganizatorem zamachów na urzędników rosyjskich. W 1906 wstąpił do niepodległościowego skrzydła ruchu socjalistycznego PPS - Frakcja Rewolucyjna, jako członek jej Wydziału Bojowego. Razem z Józefem Piłsudskim był organizatorem i uczestnikiem akcji pod Bezdanami na Wileńszczyźnie z 26 września 1908, której celem było zdobycie 200 tysięcy rubli przewożonych rosyjskim pociągiem z Wilna do Petersburga.

W okresie 1911-1912 pracował w fabrykach we Lwowie, Borysławiu, Stanisławowie i Zaleszczykach.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do Legionów, gdzie organizował wywiadowczy "Oddział Beków", a następnie służył w 1 Pułku Piechoty i I Brygadzie Legionów Polskich.

Od 1915 prowadził działalność polityczną na terenie Królestwa Polskiego, tworząc struktury Polskiej Organizacji Wojskowej. Jako radny miasta Warszawy w 1916 zorganizował Komisję Centralną Związków Zawodowych. W latach 1916-1918 redagował pisma Związkowiec i Jedność Robotnicza. Od 1917 kierował z ramienia Centralnego Komitetu Robotniczego Pogotowiem Bojowym PPS.

W listopadzie 1918 roku, włączył się w tworzenie Tymczasowego Rządu Ludowej Republiki Polskiej w Lublinie i objął tekę ministra pracy i opieki społecznej. W rządzie Jędrzeja Moraczewskiego Arciszewski przyjął urząd ministra poczt i telegrafów, W styczniu 1919 r. został wybrany posłem Sejmu Ustawodawczego. Poseł na Sejm od 1919 do 1935.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej zorganizował Robotniczy Komitet Obrony Niepodległości. Korzystając z doświadczeń w czasie rewolucji 1905 roku, dowodził też dywersyjnymi atakami na tyłach Armii Czerwonej.

Po zamachu majowym znalazł się w opozycji a w 1930 organizował Centrolew.

Po wybuchu II wojny światowej pozostał o oblężonej Warszawie i organizował Robotniczych Brygad Obrony Warszawy. W konspiracji kierował PPS WRN a od 1944 r. wchodził w skład Rady Jedności Narodowej.

W ramach operacji Most III w nocy z 25 na 26 lipca 1944 roku został przerzucony do Londynu. 7 sierpnia prezydent Władysław Raczkiewicz mianował go swoim następcą. Po dymisji rządu Stanisława Mikołajczyka prezydent powierzył Tomaszowi Arciszewskiemu misję sformowania nowego gabinetu. 29 listopada 1944 roku został premierem Rządu RP na uchodźstwie.

Po aresztowaniu przywódców Polskiego Państwa Podziemnego i "procesie szesnastu" interweniował u premiera Wielkiej Brytanii i przewodniczącego Konferencji Narodów Zjednoczonych w San Francisco. Protestował również przeciwko decyzjom jałtańskim Wielkiej Trójki.

W czerwcu 1947 r. podał się do dymisji. 20 grudnia 1949 roku Arciszewski stanął na czele londyńskiej Rady Politycznej. Następnie wraz z Edwardem Raczyńskim i gen. Władysławem Andersem utworzył Radę Trzech.

Zmarł 20 listopada 1955 roku w Londynie i został pochowany na cmentarzu Brompton.

Odznaczony między innymi: Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości z Mieczami.

Robert Springwald

Literatura:
Aleksandra Tymieniecka, Tomasz Arciszewski, w: Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, Tom 1, wydawnictwo "Książka i Wiedza", Warszawa 1978 r.
Adam Ciołkosz, Ludzie PPS, Londyn 1981
Adam Ciołkosz. Tomasz Arciszewski. Kultura1956 nr 1
Parlament Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1927. Pod red. Henryka Mościckiego i Włodzimierza Dzwonkowskiego. Warszawa: 1928.
Posłowie i senatorowie Rzeczypospolitej Polskiej 1919-1939, słownik biograficzny. T 1 Warszawa 1998 r.
Słownik Biograficzny Europy Środkowo-wschodniej. Warszawa 2004 r. s 41 i 42

fot. ze zbiorów Narodowego Archiwum Cyfrowego
wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila