start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Frączysty Stanisław (1917-2009)
Kurier tatrzański
ps. "Sokół"

Urodził się 5 lutego 1917 w Chochołowie. Pochodził z góralskiej rodziny, w której każdy miał swój wkład w walkę o wolność Polski. Dziadek Stanisława, Szymon, walczył w powstaniu chochołowskim, był więźniem twierdzy w Spilbergu. Brat Franciszek, żołnierz 1920 roku był kurierem Związku Walki Zbrojnej, zginął w KL Auschwitz przy próbie zorganizowania ucieczki. Młodszy brat, Karol, poległ jako żołnierz wojny domowej w Hiszpanii. Brat Gustaw, kawaler Orderu Virtuti Militari, również kurier ZWZ, trafił do Brygady Karpackiej. Przeszedł cały szlak bojowy tej formacji, walcząc między innymi pod Tobrukiem i Monte Casino. Poległ pod Bolonią. Siostry - Rozalia, Władysława i Zofia - włączone w działalność konspiracyjną, także były więzione przez gestapo.

W latach 1940 -1942 był tatrzańskim kurierem na trasie Kraków - Budapeszt. Przemierzył ją w czasie okupacji 29 razy. Przeprowadził przez Tary kilka grup żołnierzy, którym w kraju groziło aresztowanie. Pod jego opieką do kraju wrócili między innymi: pułkownik Jan Zientarski i w październiku 1941 marszałek Edward Rydz-Śmigły.

Potwierdza to tablica pamiątkowa na ścianie rodzinnego domu gdzie znajdował się kurierski punkt kontaktowy i pamiątkowy głaz na przy drodze Chochołów - Sucha Hora.

Aresztowany przez Niemców 22 lutego 1942 roku. Wytrzymał trzy tygodniowe tortury w gestapowskiej katowni Palace w Zakopanym. Później trafił do więzienia na Montelupich w Krakowie.

Pod koniec marca wywieziono go do niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer obozowy 27235. Pod koniec 1944 roku z grupą kilkuset więźniów trafił do podobozu KL Buchenwald w Weimarze, skąd udało mu się uciec. Schwytany przez Niemców, podał się za Czecha. Zmiana tożsamości uratowała mu życie. Doczekał wyzwolenia obozu przez amerykańską 3. Armię. Po kilkumiesięcznym pobycie w Monachium wrócił do Polski.

Bezpieka, pamiętając o jego kurierskiej działalności w konspiracji, aresztowała go w 1949 r za współpracę z obcym wywiadem. Po kilku tygodniach więzienia został zwolniony.

Był wieloletnim działaczem Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Rodzin Oświęcimskich. W rodzinnym Chochołowie był sołtysem i prezesem tamtejszej OSP.

Dzięki jego staraniom w Chochołowie uporządkowano mogiły żołnierzy rozstrzelanych przez Niemców w grudniu 1939 roku oraz groby partyzantów "Ognia", poległych w tamtym rejonie w 1947 roku.

Podczas pielgrzymki do Polski Benedykta XVI 28 maja 2006 roku był wśród 32 byłych więźniów, którzy spotkali się z Papieżem pod Ścianą Śmierci w byłym obozie Auschwitz I.

Zmarł w Chochołowie 7 lutego 2009 roku.

Odznaczony:
Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari
Krzyżem Walecznych
Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski

Robert Springwald

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila