start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Gruss Józef (1897-1969)
Major
ps. "Andrzej", "Józef", "Smuga", "Stanisław", "Wojtek"

Urodzony 9 marca 1897 r., w Starzynach koło Kiekrza, w powiecie poznańskim. W młodości odebrał wykształcenie techniczne.

Powołany w 1916 do armii pruskiej brał udział w walkach na froncie zachodnim. Po wyleczeniu odniesionych na froncie ran do 1918 służył w bazie łodzi podwodnych w Hamburgu.

Po powrocie do Poznania wstąpił do Straży Obywatelskiej. Wziął udział w Powstaniu Wielkopolskim.

W styczniu 1919 r., z 1 Pułkiem Strzelców Wlkp. wyruszył na odsiecz Lwowa, potem od sierpnia 1919 służył w szeregach 2 Pułku Strzelców Wlkp. Walczył na froncie wojny polsko-bolszewickiej 1919-1920 r. W dniu 10 grudnia 1919 r., 2 Pułk Strzelców przemianowano na 56 pp. Po zakończeniu wojny z pułkiem powraca do Krotoszyna.

Uzupełnił wykształcenie wojskowe kończąc Szkołę Podchorążych Piechoty w Warszawie i Wielkopolską Szkołę Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy i jako porucznik w 1925 powrócił do macierzystego 59 pp. 1 marca 1926 r., został przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza pełniąc służbę w 13 Baonie KOP Kopyczyńce i 1 Batalionie Strzelców w Chojnicach.

Po przeniesiony w 1936 do rezerwy podjął pracę w Policji Państwowej mianowany komendantem powiatowym policji w Krotoszynie.

We wrześniu 1939 r.ewakuowany z komendą policji do Lwowa. Po zajęciu Lwowa opuścił miasto. Zatrzymany przez Niemców i aresztowany w Krakowie. Jako oficer policji został zwolniony i zamieszkał w Warszawie.

Od marca 1940 r., czynny w konspiracji ZWZ jako oficer wywiadu podporządkowany szefowi Wydziału II Komendy Okręgu ZWZ Warszawa - Miasto. Tutaj prowadził działalność kontrwywiadowczą, utrzymując łączność z posterunkami policji granatowej (PolnischePolizei) w Warszawie.

W sierpniu1940 r. badał przypadek dekonspiracji ZWZ w Toruniu. Organizuje struktury Inspektoratu Rejonowego ZWZ Brodnica. Zagrożony aresztowaniem w październiku 1940 r., powrócił do Warszawy potem przez kilka miesięcy ukrywał się w Zakopanem.

Powrócił Pomorze w kwietniu 1941 r., pełnił funkcję szefa Oddziału II Komendy Okręgu ZWZ i organizując Inspektorat ZWZ Grudziądz. W latach 1941-1944 r. był pełniącym obowiązki Komendanta Podokręgu Południowego "Mosty" (Kujawy).

W 1943 r., zorganizował na terenie Niemiec siatkę wywiadowczą.

Aresztowany przez Gestapo 7 maja 1944 r. Torturowany i maltretowany w Łódzkim Gestapo. W śledztwie zachowywał się godnie i nie sypał. Z powodu jego licznych powiązań z różnymi organizacjami i prowadzenia działań wywiadowczych na terenie Niemiec śledztwo trwało do połowy stycznia 1945 r.
Wywieziony z Łodzi transportem ewakuacyjnym więźniów zdołał zbiec w Szadku, podczas zamieszania wywołanego nalotem.

Do Bydgoszczy powrócił w końcu lutego 1945 r., i pozostawał tam pod opieką rodziny dochodząc do sił. W marcu 1945 r., nawiązał kontakty z ppłk. Pałubickim i mjr. Chylińskim, organizatorami Pomorskiego Okręgu DSZ. Nie ujawnił swej działalności i podjął dalszą działalność w strukturach konspiracji antykomunistycznej.

Po objęciu bydgoskiej Komendy DSZ przez majora Chylińskiego 10 czerwca 1945 r., objął funkcję szefa sztabu, oraz szefa wywiadu. Po aresztowaniu kierownictwa okręgu DSZ pozostaje nadal w konspiracji. Po rozwiązaniu w sierpniu Delegatury Sił Zbrojnych, od września 1945 r., działa w WiN. Zorganizował komórkę okręgową oraz strukturę terytorialna w Bydgoszczy i na Wybrzeżu. Stworzył także pion zbrojny WiN, dysponujący na ternie kilku powiatów 6 oddziałami bojowymi.

Zorganizował także siatkę wywiadu i kontrwywiadu. Od 5 września 1945 r., pełnił funkcję prezesa Okręgu Pomorskiego WiN. Zatrzymany 5 grudnia 1945 r., na kwaterze konspiracyjnej przy ul. Św. Trójcy w Bydgoszczy. Przewieziony następnie do Warszawy i uwięziony w więzieniu MBP.

Postanowienie o zastosowaniu wobec niego tymczasowego aresztowania wydała z datą 11 grudnia 1945 r. Naczelna Prokuratura Wojskowa w Warszawie. Przeszedł ciężkie śledztwo które trwało 12 miesięcy. W czasie przesłuchań maltretowany fizycznie i psychicznie. Wyrokiem WSR Warszawa z dnia 21 grudnia 1946 r., sygn. akt R 98/46 został skazany na karę 10 lat więzienia oraz pozbawienie praw na okres lat 5.

Na podstawie amnestii NSW Warszawa postanowieniem z 1 marca 1947 r., złagodził mu karę do lat 5. Więziony w więzieniu na Mokotowie, skąd został przetransportowany do CWK we Wronkach i tu osadzony 29 czerwca 1947 r.

W listopadzie 1948 r., ówczesny Naczelny Prokurator Wojskowy uchylił mu postanowienie o amnestii. Był nadal więziony w CWK Wronki, gdzie ciężko chorował na gruźlicę. 1 grudnia 1954 r., na wniosek więziennej komisji lekarskiej został ze względu na stan zdrowia zwolniony z więzienia. Dopiero 10 czerwca 1957 r., NSW w Warszawie uchylił decyzję Naczelnego Prokuratora Wojskowego. Został zrehabilitowany. Otrzymał odszkodowanie, oraz skromną rentę inwalidzką. Mieszkał w Bydgoszczy, gdzie zmarł 24 stycznia 1969 r. Pochowany na cmentarzu Św. Trójcy na Jarach w Bydgoszczy.

Upamiętniony Tablicą Przywódców Polskiego Państwa Podziemnego odsłoniętą 24.09.2000 r. w Bazylice pw. św. Wincentego a Paulo w Bydgoszczy.

Odznaczony:
Virtuti Militari V klasy (1920 r.)
Krzyżem Walecznych - czterokrotnie (w latach 1919-1921)
Srebrnym Krzyżem Zasługi (1937 r.)
Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1944 r.)
Krzyżem Niepodległości.

Robert Springwald

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila