start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Rataj Maciej (Polityk, nauczyciel, działacz ruchu ludowego)
Polityk, nauczyciel, działacz ruchu ludowego

Urodził się 19 II 1884 w Chłopach koło Lwowa. Maturę zdał w IV Gimnazjum Klasycznym we Lwowie w 1904 r. Po czym w 1908 r. ukończył studia filologii klasycznej na Uniwersytecie we Lwowie.

Od 1908 do 1918 r. był nauczycielem łaciny i greki w VI Gimnazjum im. S. Staszica we Lwowie, u książąt Czartoryskich w Pełkini koło Jarosławia, ponownie w VI Gimnazjum we Lwowie i w Gimnazjum im. J. Zamojskiego w Zamościu.

Już na początku pracy nauczycielskiej związał się Polskim Stronnictwem Ludowym i pozostał w ruchu ludowym do końca życia. Po rozłamie w 1913 r. opowiedział się za PSL-"Piast" lecz w 1918 r. został działaczem PSL-"Wyzwolenie" w Zamościu, gdzie podjął współpracę z Polską Organizacją Wojskową.

W I 1919 r. z listy PSL-"Wyzwolenie" w okręgu Zamość-Biłgoraj-Janów-Krasnystaw został wybrany posłem na Sejm Ustawodawczy, w którym był m.in. przewodniczącym Komisji Konstytucyjnej i jednym ze współtwórców Konstytucji Marcowej 1921 r.

W 1920 r. znalazł się w PSL-"Piast" i z jej ramienia w trakcie wojny polsko-bolszewickiej zasiadał w Radzie Obrony Państwa, a od 24 VII 1920 do IX 1921 r. był ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego, który m.in. przeprowadził reformy unifikujące i upowszechniające szkolnictwo.

W XI 1922 r. z listy PSL-"Piast" w okręgu Sambor został wybrany posłem na Sejm, a 1 XII obrano go marszałkiem Sejmu.
Po zabójstwie prezydenta G. Narutowicza od 16 do 22 XII 1922 r. pełnił obowiązki głowy państwa. Przewodniczył zgromadzeniu Narodowemu, które wybrało na prezydenta St. Wojciechowskiego.

Pod jego laską marszałkowską Sejm uchwalił m.in. pełnomocnictwa do reformy walutowej, reformę rolną i ratyfikował konkordat.

W trakcie przewrotu majowego 1926 r. podjął się roli mediatora między stroną rządową a Marszałkiem J. Piłsudskim. Po dymisji prezydenta RP od 15 V do 1VI 1926 r. pełnił kolejny raz obowiązki głowy państwa. Przewodniczył Zgromadzeniu Narodowemu, które wybrało na prezydenta J. Piłsudskiego, a gdy ten urzędu nie przyjął, I. Mościckiego.

W III 1928 r. jako kandydat PSL-"Piast" wszedł do Sejmu dopiero z listy krajowej. W XII 1930 r. doprowadził do powstania wspólnego klubu parlamentarnego stronnictw ludowych, a w III 1931 r. był współorganizatorem zjednoczenia w Stronnictwie Ludowym: PSL-"Piast", PSL-"Wyzwolenie" i Stronnictwa Człopskiego i został redaktorem naczelnym organu SL - "Zielony Sztandar", którą to funkcję pełnił do IX 1939 r.

W XI 1930 r. nie został wybrany do Sejmu. Od IX 1933 do V 1939 r. - po wyjeździe W. Witosa do Czechosłowacji, aż do jego powrotu - kierował SL. Od I 1934 do VI 1935 r. był posłem na Sejm w miejsce Witosa.

Opowiedział się za bojkotem wyborów w 1935 i 1938 r. lecz jako legalista przeciwstawiał się działaniom politycznym, pozostającym w sprzeczności z prawem. Nie był też zwolennikiem tzw. Frontu Morges.

W pierwszych dniach IX 1939 r. odmówił gen. Wł. Sikorskiemu wyjazdu do Lwowa, czy na emigrację w celu objęcia tam premierostwa w nowym rządzie. W czasie bezpośrednich walk w obronie Warszawy przebywał prawdopodobnie w okolicy Siedlec, skąd powrócił po kapitulacji.

Od X 1939 r. brał udział w tworzeniu zaplecza politycznego Służby Zwycięstwu Polski a później Związku Walki Zbrojnej. 10 X 1939 r. został z ramienia SL członkiem Rady Gł. Obrony Narodowej - Gł. Rady Politycznej przy SZP. 20 XI aresztowali go Niemcy. Po zwolnieniu 14 II 1940 r. powrócił do konspiracji i utworzył Centralne Kierownictwo Ruchu Ludowego. Nie wyraził zgody na przeprowadzenie do Francji. Odmówił też jakiejkolwiek współpracy politycznej z Niemcami. 30 III 1940 r. ponownie go aresztowano i osadzono na Pawiaku.

Został rozstrzelany 21 VI 1940 r. w zbiorowej egzekucji w lasach pod Palmirami i tam pochowany.

W 1946 r. odnaleziono jego szczątki i uroczyście pogrzebano na cmentarzu w Palmirach.

Piotr M. Boroń

Wybrana literatura:
St. Konarski, Rataj Maciej [w:] Polski Słownik Biograficzny, Wrocław 1987, t. XXX/4 z. 127;
W. Grabowski, Polska tajna administracja cywilna 1940-1945, Warszawa 2003;
P. Ukielski, Rataj Maciej [w:] Słownik biograficzny Europy Środkowo-Wschodniej XX wieku, Warszawa 2004.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila