start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Korboński Stefan (1901-1989)
ps. "Nowak", "Zieliński", "Stefan Zieliński", "Lewandowski", "Nowakowski"

Urodził się 2 marca 1901 roku w Praszce, w powiecie wieluńskim, w rodzinie inteligenckiej. Po śmierci ojca, rodzina przeprowadziła się do Częstochowy. W gimnazjum wstąpił do drużyny starszo harcerskiej oraz zaangażował się w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej (10 listopada 1918 roku uczestniczył np. w rozbrajaniu Niemców ze stacjonującego w Częstochowie batalionu Landsturmu).

W tym samym roku, mając 17 lat, walczył w obronie Lwowa, a także brał udział - w szeregach 10 pułku piechoty - w walkach z Ukraińcami pod Gródkiem Jagiellońskim i Samborem. Chęć walki była tak silna, że w latach 1918-1921 trzykrotnie uciekał do wojska ze szkoły uczestnicząc w obronie Lwowa.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w lipcu 1920 r. zgłosił się do wojska, uczestniczył w wojnie polsko - bolszewickiej w szeregach w 29 Pułku Strzelców Kaniowskich. Po zakończeniu wojny powrócił do częstochowskiego gimnazjum.

W 1921 roku brał udział w III powstaniu śląskim walcząc pod Pawonkowem i Olesnem.

Za udział w powstaniu został odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi i został odesłany jednak do Częstochowy, w celu zdania matury.

W latach 20. mieszkał w Słupcy i pracował jako nauczyciel w Pyzdrach.

W 1925 zgłosił się do Szkoły Podchorążych Rezerwy w Śremie i po sześciotygodniowym przeszkoleniu (ukończył kurs z ósmą lokatą) otrzymał stopień podporucznika i przydział do 57 pułku piechoty (dawny 1 Pułk Strzelców Wielkopolskich) w Poznaniu.

Od 1925 związał się z ruchem ludowym. Wstąpił do PSL "Wyzwolenie", a od 1931 działał w Stronnictwie Ludowym. W 1930 brał udział w Kongresie Centrolewu (Kongres Obrony Prawa i Wolności Ludu) w Krakowie. Od 1936 był przewodniczącym SL w województwie białostockim.

Zdawszy maturę podjął studia prawnicze i odbył aplikację na Uniwersytecie Poznańskim. Po studiach rozpoczoł pracę w Prokuratorii Generalnej w Poznaniu, a w 1929 otworzył praktykę adwokacką w Warszawie wiążąc się na długie lata z kancelarią Graliński-Korboński.

1 września 1939 roku będąc oficerem rezerwy, nie otrzymał powołania do wojska. Ewakuował się z Warszawy na wschód.

Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 dostał się do niewoli sowieckiej z której udało mu się uciec. Po powrocie do Warszawy włączył się w działalność konspiracyjną w ramach SZP, ZWZ i AK. Jednocześnie działał w konspiracyjnym Stronnictwie Ludowym "Roch".

Stefan Korboński wraz z żoną Zofią kierowali radiostacją, która z terenu okupowanego kraju codziennie przekazywała do Londynu bieżące informacje, które następnie były retransmitowane do Polski przez rozgłośnię "Świt". Rozgłośnia ta, umiejscowiona w Anglii skutecznie do 1944 sprawiała wrażenie rozgłośni fonicznej, nadającej z terenu kraju.

Od 1940 był członkiem Politycznego Komitetu Porozumiewawczego, a w kwietniu 1941 objął funkcję szefa Kierownictwa Walki Cywilnej. Na tym stanowisku zajmował się organizowaniem cywilnego ruchu oporu, a także kierował działalnością sądów podziemnych. Od lipca 1943 był szefem Oporu Społecznego w Kierownictwie Walki Podziemnej.

Po wybuchu powstania warszawskiego w sierpniu 1944 objął stanowisko dyrektora Departamentu Spraw Wewnętrznych w Delegaturze Rządu RP na Kraj. Za udział w powstaniu został odznaczony przez dowódcę AK Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari.

W marcu 1945, po aresztowaniu Jana Stanisława Jankowskiego, został mianowany Delegatem Rządu RP na Kraj i sprawował ten urząd do aresztowania przez NKWD w czerwcu 1945. Pełnił też de facto obowiązki przewodniczącego Rady Jedności Narodowej.

Z więzienia został zwolniony po utworzeniu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej. Po uwolnieniu powrócił do praktyki adwokackiej i działalności w ruchu ludowym, został członkiem ścisłego kierownictwa Polskiego Stronnictwa Ludowego, największego ugrupowania politycznego opozycyjnego wobec władz komunistycznych. W wyborach ze stycznia 1947 został wybrany posłem na Sejm Ustawodawczy z okręgu warszawskiego.

W związku z narastającym zagrożeniem represjami ze strony władz i organów bezpieczeństwa, zdecydował się opuścić kraj w 1947 roku. Na przełomie października i listopada wraz z żoną, Zofią uciekł do Szwecji, a następnie do USA, gdzie zamieszkał.

Był aktywnym uczestnikiem życia polskiej emigracji politycznej. Pełnił funkcje przewodniczącego Polskiej Rady Jedności w Stanach Zjednoczonych, przewodniczącego polskiej delegacji do Zgromadzenia Europejskich Narodów Ujarzmionych (ACEN), kilkakrotnie był przewodniczącym ACEN, był członkiem Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce oraz Międzynarodowego PEN Clubu na Uchodźstwie.

Był jednym z działaczy emigracji, wobec których cenzura PRL egzekwowała całkowity zakaz wymieniania nazwiska w środkach masowego przekazu.

Jest autor wielu publikacji w języku polskim i angielskim, poświęconych szczególnie dziedzictwu Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, m.in.:
- W imieniu Rzeczypospolitej Paryż: Instytut Literacki, 1954
- W imieniu Polski Walczącej Londyn: B. Świderski, 1963
- Polskie Państwo Podziemne Paryż: Instytut Literacki, 1975
- Między młotem a kowadłem Londyn: Gryf, 1969
- W imieniu Kremla Paryż: Instytut Literacki, 1956
- The Jews and the Poles in World War II New York: Hippocrene Books, 1989.

Napisał także powieść:  Za murami Kremla New York: Bicentennial Publishing Corporation, 1983.

Zmarł 23 kwietnia 1989 w Waszyngtonie roku i został pochowany na cmentarzu polskim w Doylestown.

1 października 2012 prochy Stefan Zofii Korbońskich zostały uroczyście złożone w krypcie Świątyni Opatrzności Bożej w Warszawie.

Odznaczony:
Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari
Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami
Medalem Niepodległości
Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi II klasy
Medalem za udział w wojnie roku 1920 przeciwko Rosji Sowieckiej
Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Medalem za Wojnę 1939-1945
Krzyżem Armii Krajowej
Orderem Orła Białego - pośmiertnie 1995
Medalem: Medal  of Valor (Medal Zasługi Legionów Amerykańskich) 14 lipca 1979
Odznaczeniem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata (12 marca 1981).

W Muzeum Armii Krajowej przechowywanych jest bardzo wile cennych osobistych pamiątek związanych ze Stefanem Zofią Karbońskimi.

Robert Springwald

Wybrana literatura:
Słownik Biograficzny Europu Środkowo-wschodniej XX w. Warszawa 2004 s 625 - 626;
Roman W. Rybicki. Stefan Karboński Ostatni delegat Rządu na Kraj (27 III - 28 VI 1945) Warszawa 2011 (zawiera bibliografię).

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila