start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Lazarowicz Adam (1902-1951)
Major
ps. "Aleksander", "Donka", "Dionizy", "Grot", "Gwóźdź", "Jadzik", "Karol", "Klamra", "Kleszcz", "Orczyk", "Pomorski", "Zygmunt"

Urodził się 14 października 1902 w Berezowicy Małej koło Zbaraża w rodzinie inteligenckiej. Uczęszczał do gimnazjów w Zbarażu, Lwowie i Tarnopolu. Jako gimnazjalista zgłosił się na ochotnika do polskich formacji wojskowych i brał udział w wojnie polsko ukraińskiej. Powrócił na krótko do przerywanej nauki w gimnazjum aby ponownie wraz z kilkoma kolegami profesorami 30 czerwca 1920 stanąć do obrony Ojczyzny przed bolszewicką agresją. W walkach na pograniczu Prus Wschodnich został ranny w walkach pod Ostrołęką.

Po zakończeniu działań wojennych powrócił do gimnazjum w Jaśle. Po złożeniu w 1921 egzaminu maturalnego rozpoczął studia na Wydziale Mechanicznym Politechniki Lwowskiej. Rok później przeniósł się na studia historyczne na wydział Filozoficzny UJ. Już od czasów studiów (do 1939) pracował w wielu małopolskich szkołach jako nauczyciel historii.

W 1931 r. ukończył Kurs Podchorążych Piechoty. W styczniu 1932 r. awansowano go do stopnia ppor., a na stopień por. rez w styczniu 1936 r. Otrzymał przydział mobilizacyjny do 20 Pułku Piechoty Ziemi Krakowskiej. W roku 1937, ze względu na stan zdrowia (gruźlica płuc), został zwolniony z powszechnego obowiązku wojskowego.

Wybuch wojny zastał go w Gumniskach koło Dębicy. Zgłosił się jako ochotnik do wojska i wziął udział w kampanii wrześniowej 1939 r. - był ostatnim komendantem miasta Dębicy. Po zajęciu miasta przez Niemców wycofał się z ostatnimi oddziałami WP na wschód. Walczył w rejonie Rawy Ruskiej jako dowódca kompanii piechoty. Po rozwiązaniu oddziału, zagrożony dostaniem się do sowieckiej niewolni, przedostał się na tereny zajęte przez Niemców.

W październiku 1939 wrócił do Gumnisk koło Dębicy i podjął pracę w szkole. Jednocześnie zaangażował się w działalność konspiracyjną w ramach Służby Zwycięstwu Polski, a następnie Związku Walki Zbrojnej. W 1940 został komendantem placówki, a następnie Obwodu Dębica ZWZ-AK. Stał na jego czele aż do wiosny 1944. W tym czasie dokonał znacznej jego rozbudowy. Przeniósł komendę Obwodu z miasta na wieś, do Gumnisk, której Niemcom do zakończenia wojny nie udało się wykryć. Powołał 10 nowych placówek ZWZ na terenie powiatu, m.in. w Dębicy o krypt. "Działo", w Pilznie - "Pocisk", w Ropczycach - "Ropa" i "Rakieta" oraz inne w różnych miejscowościach.

Obwód Dębica pod jego komendą osiągnął najwyższy poziom organizacyjny, wyszkolenia i gotowości bojowej z wszystkich obwodów Inspektoratu Rzeszowskiego AK. W 1943 r. dostał awans do stopnia kapitana, a rok później - majora.

Jego największym sukcesem był współudział w rozpracowaniu niemieckiej broni rakietowej V-2 na poligonie doświadczalnym w rejonie miejscowości Blizna koło Dębicy.

Wiosną 1944 r. objął funkcję zastępcy inspektora Inspektoratu Rzeszów AK. W czasie akcji "Burza" dowodził 5 Pułkiem Strzelców Konnych AK, liczącym ok. 1200 ludzi.

Odmówił przyjęcia Orderu Czerwonej Gwiazdy otrzymanego za pomoc wojskom sowieckim.

Po rozwiązaniu Armii Krajowej kontynuował walkę z ramach Organizacji NIE i Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość". W latach 1945-1947 był kierownikiem Okręgu Rzeszowskiego i Okręgu Wrocławskiego. Od stycznia 1947 był zastępcą prezesa IV Zarządu Głównego WiN.

Aresztowany został przez UB 5 grudnia 1947 w Żninie. Po brutalnym śledztwie w październiku 1950 Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie skazał go na 4-krotną karę śmierci i 33 lata pozbawienia wolności. Zamordowany strzałem w tył głowy 1 marca 1951 w więzieniu mokotowskim w Warszawie. Miejsce pochówku do dziś nie jest znane.

W 1992 Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie wydał postanowienie unieważniające wyrok z 1951 uznając że działalność mjr. Lazarowicza miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości.

1 marca 2010, wraz z trójką innych "Żołnierzy Wyklętych" straconych tego samego dnia co on, Józefem Batorym, Franciszkiem Błażejem i Mieczysławem Kawalcem, został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP za wybitne zasługi dla niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

W dniu 1 marca 2013 r. z okazji obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych Minister Obrony Narodowej awansował go pośmiertnie do stopnia podpułkownika.

Upamiętnienie
Symboliczny grób znajduje się na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie w Kwaterze "Na Łączce", jak również na Cmentarzu Wojskowym w Dębicy.
Publiczne Gimnazjum w Gumniskach przyjęło imię nadano imię Adama Lazarowicza.
Adam Lazarowicz upamiętniony został na pomniku Żołnierzy Wyklętych w Rzeszowie.
Powstał film m.in. o Adamie Lazarowiczu - "WOLNOŚĆ i NIEZAWISŁOŚĆ. Ostatnia nadzieja" w reżyserii Sławomira Górskiego.

Robert Springwald

Literatura
Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956. Słownik biograficzny, t. 2, Kraków-Warszawa-Wrocław 2004, s. 288 -292.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila