start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Felczak Wacław (1916-1993)
ps. "Lech", "Lechicki", "Nowiński", "Peregrinus", "Wacław", "Żak-Jacgues"

Urodził się 29 maja 1916 we wsi Golbice w powiecie łęczyckim, Pochodził z wielodzietnej bogatej rodziny chłopskiej. Od najmłodszych lat wychowywany był w kulcie tradycji powstańczej i gotowości do pracy dla ogółu i gorący patriotyzm. Rodzice stworzyli synowi możliwość zdobycia wyksztalcenia. W 1934 złożył egzamin maturalny w toruńskim gimnazjum i rozpoczął studia historyczne na Uniwersytecie Poznańskim. Za namową jednego z profesorów podjął naukę języka węgierskiego i zainteresował się historią stosunków polsko-węgierskich. Utworzył studenckie Koło Przyjaciół Węgier. W ten sposób stał się jednym z największych specjalistów historii Węgier.

Nie brał udziału w kampanii wrześniowej 1939 r. od samego początku związał się z podziemiem i rozpoczął służbę kurierską. W latach 1940-1945 był kurierem Rządu RP na uchodźstwie między Londynem a krajem. Z uwagi na znajomość języka i realiów węgierskich swoją służbę rozpoczął od zorganizowania placówki łączności w Budapeszcie. Wielokrotnie pokonywał trasę Budapeszt - Warszawa przenosząc pocztę i pieniądze. Swoją służbę na Węgrzech zakończył w połowie 1944 i powróci do kraju.

Po 1945 rozpoczął się kolejny etap służby na rzecz wolnej Polski. W lipcu 1945 r. jako emisariusz Rządu RP na emigracji ruszył przez "zieloną granicę" do Londynu, by przedstawić władzom okoliczności likwidacji Polskiego Państwa Podziemnego. Wkrótce wrócił do Polski, by wspomóc budowanie zrębów nowej konspiracji antykomunistycznej.

W kolejną misje kurierską udał w styczniu 1946 r. W Paryżu wszedł w skład placówki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, utrzymującej konspiracyjne kontakty z antykomunistycznym zbrojnym podziemiem w kraju. Do 1947 odbył jeszcze trzy kurierskie wyprawy. Był wysłannikiem Rządu RP na uchodźstwie, cieszącym się dużym zaufaniem prezydenta Władysława Raczkiewicza i premiera Tomasza Arciszewskiego oraz wielu emigracyjnych polityków.

Ostania podjętą przez niego misją było przygotowywanie i przeprowadzenie ucieczki z kraju zagrożonych aresztowaniem przez UB przywódców PSL. Podczas wykonywania zadania został aresztowany w Bratysławie 22 grudnia 1948. Przekazany stronie polskiej 16 lutego 1949 poddany został długotrwałemu brutalnemu śledztwu.

Wyrokiem z 6 kwietnia 1951 został skazany na skazany został na dożywotnie więzienie. (prokurator żądał kary śmierci). Przetrzymywany w Więzieniu Mokotowskim, Rawiczu i Wronkach.

Na mocy amnestii z 1956 obniżono mu wyrok do 12 lat. Po interwencji adwokata sąd ze względu na zły stan zdrowie udzielił mu przerwy w odbywaniu kary. Wyniku rewizji wyroku w grudniu 1957 do więzienia nie powrócił.

Nigdy nie wystąpił o pełną rehabilitacje uważając, że istotnie walczył o obalenie władzy komunistycznej.

Po wyjściu na wolność, dzięki poparciu prof. Henryka Wereszyckiego został asystentem w Instytucie historii UJ kontynuując swoje naukowe zainteresowania Węgrami.

Doktoryzował się w 1962 r. pod kierunkiem profesora Henryka Wereszyckiego, a habilitację otrzymał w 1968 r. Mimo powszechnego uznania dla jego dorobku naukowego władze komunistyczne blokowały nominację profesorską. Po osiemnastu latach oczekiwanie, w niepodległej już Rzeczypospolitej, 5 października 1993 roku - dopiero na łożu śmierci został mianowany profesorem.

Blisko związany ze środowiskiem Tygodnika Powszechnego, oraz opozycji demokratycznej w Polsce. Wywarł ogromny wpływ na środowiska opozycyjne na Węgrzech. Wielu jej działaczy uważa się za wychowanków Profesora Felczaka. Był do końca życia inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa.

Przez swoich węgierskich przyjaciół został uhonorowany Księgą Pamiątkową wręczoną w Collegium Maius UJ w 1986 r.

Zmarł 23 października 1993 w Warszawie. Pochowany został na starym cmentarzu na "Pęksowym Brzyzku" w Zakopanem.

Krakowski oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego oraz Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego ustanowiły w 2001 roku Nagrodę im. Wacława Felczaka i Henryka Wereszyckiego przeznaczoną dla badaczy zajmujących się dziejami Europy Środkowo-Wschodniej XIX i XX w.

10 października 2011 r. staraniem Wydziału Historycznego Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego w Budynku Collegium Witkowskiego przy ulicy Gołębiej w Krakowie, odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci zasłużonego profesora.

Odznaczony:
Krzyżem Virtuti Militari
Krzyżem Walecznych
Krzyżem Komandorskim orderu Odrodzenia Polski

Robert Springwald

Wybrana litertura:
W. Frazik, Wacław Felczak (1916-1993), Konspiracja i opór społeczny w Polsce 1944-1956. Słownik biograficzny, t. 2, Kraków-Warszawa-Wrocław 2004;
Wierni życiowemu credo. Henryk Wereszycki (1898-1990), Wacław Felczak (1916-1993);
Katalog wystawy. Collegium Maius UJ, 13 grudnia 2005-15 lutego 2006. Kraków 2005 Muzeum UJ;
Wojciech Frazik, Emisariusz Wolnej Polski. Biografia polityczna Wacława Felczaka (1916-1993), Kraków 2013.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila