start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Zawacka Elżbieta (1909-2009)
Generał brygady
ps. "Zelma", "Sulica", "Zo"

Elżbieta Zawacka urodziła się 19 marca 1909 w Toruniu. Egzamin maturalny złożyła w Żeńskim Gimnazjum Humanistycznym i podjęła studia matematyczne na Uniwersytecie Poznańskim. W czasie studiów związała się z Organizacją Przysposobienia Kobiet do Obrony Kraju (późniejsze PWK). Po ukończeniu studiów rozpoczęła pracę jako nauczycielka w szkole średniej. Udzielała się również jako instruktor Przysposobienia Wojskowego Kobiet.

We wrześniu 1939 była żołnierzem Kobiecego Batalionu Pomocniczej Służby Wojskowej, walczącym w obronie Lwowa. W październiku tego samego roku wstąpiła do tworzącej się Służby Zwycięstwu Polski i pozostawała w jej szeregach aż do końca 1945. Swoja służbę rozpoczęła pseudonimem Zelma w strukturach PWK grupy SZP na Górnym Śląsku.

Pod koniec 1940 Zo przeniesiono do Warszawy - dostała przydział do Wydziału Łączności Zagranicznej Komendy Głównej Armii Krajowej Zagroda. Od połowy 1941 r. jeździła między Warszawą a Berlinem przewożąc w obie strony pocztę, która kursowała przez Szwecję do Londynu i z powrotem. Dodatkowym zadaniem Zawackiej było zorganizowanie szlaków kurierów podążających do Londynu przez Niemcy. W latach 1939-1945 korzystając z fałszywych dokumentów przekraczała granicę Rzeszy ponad sto razy przenosząc meldunki i informacje, zaś w przerwach między wyprawami uczyła się na tajnych kompletach.

W lutym 1943 jako emisariuszka Komendanta Głównego AK Stefana Roweckiego wyruszyła drogą lądową jako przez Niemcy, Francję, Andorę, Hiszpanię i Gibraltar do Sztabu Naczelnego Wodza w Londynie. Jej misja miała na celu lepszą koordynację łączności kurierskiej.

Po przeszkoleniu spadochronowym jako jedyna kobieta "cichociemna" została zrzucona do kraju 9/10 września 1943. W kraju pełniła funkcje zastępcy kierownika komórki "Załoga". Od czerwca 1944 pracowała w WSK KG AK.

Wzięła udział w Powstaniu Warszawskim.

W październiku 1944 r. została awansowana do stopnia kapitana, a następnie majora.

Po zakończeniu działań wojennych udała się na Zachód, jednak już w lutym 1946 powróciła do Polski i ponownie znalazła się w konspiracji, tym razem antykomunistycznej.

W 1948 pracowała jako nauczycielka w Łodzi, Toruniu i Olsztynie. 5 września 1951 została aresztowana przez MBP i po procesie skazana na 10 lat osadzona w więzieniu. Na wolność wyszła 24 lutego 1955.

Wróciła do pracy w szkołach w Sierpcu i Toruniu. Poświeciła się również nauce. W 1965 uzyskała doktorat nauk humanistycznych na Uniwersytecie Gdańskim i pracowała tam jako adiunkt. Po uzyskanej w 1972 habilitacji wróciła do Torunia, gdzie podjęła pracę w Instytucie Pedagogiki i Psychologii UMK. Była założycielką Zakładu Andragogiki, który na skutek represji SB został zlikwidowany w 1978 a Zo odeszła na przymusową emeryturę.

Jeszcze w latach sześćdziesiątych Elżbieta Zawacka zajęła się gromadzeniem materiałów historycznych dokumentujących działalność Armii Krajowej w czasie wojny. W 1986 współorganizowała w Toruniu Klub Historyczny przy toruńskim oddziale Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego co zaowocowało powstaniem w 1990 Fundacji "Archiwum Pomorskie Armii Krajowej" .

W 1989 została laureatką Medalu Stolema - wyróżnienia przyznawanego w Zrzeszeniu Kaszubsko-Pomorskim osobom które w szczególny sposób przyczyniły się do pomnożenia dorobku i osiągnięć kultury i Pomorza lub do jej spopularyzowania.

Była jednym z założycieli Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej. W pierwszym Zarządzie Głównym pełniła funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego..

Działała w ruchu kombatanckim "Solidarności".

W 2002 roku uhonorowana przez IPN Nagrodą "Kustosz Pamięci Narodowej".

3 maja 2006 roku Prezydent RP Lech Kaczyński mianował ją na stopień generała brygady. Została wówczas drugą po Marii Wittek kobietą - generałem w historii Wojska Polskiego.

Gen. bryg. Elżbieta Zawacka jest fundatorką pomnika Wojskowej Służby Kobiet w Warszawie.

W 1990 roku z jej inicjatywy powstała Fundacja Archiwum i Muzeum Pomorskie AK oraz Wojskowej Służbie Polek w Toruniu, obecnie Fundacja Generał Elżbiety Zawackiej.

Odznaczona:
Orderem Orła Białego - 1995
Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari - dwukrotnie
Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski - 1993
Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski - 1990
Krzyżem Walecznych - pięciokrotnie
Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami
Medalem Wojska - czterokrotnie
Krzyżem Armii Krajowej
Medalem Pro Memoria
Medalem Polonia Mater Nostra Est
Odznaką Honorowa za Zasługi dla Województwa Kujawsko-Pomorskiego
Znakiem Spadochronowy Armii Krajowej.

Zmarła 10 stycznia 2009 w wieku niespełna 100 lat. Pochowana została na Cmentarzu św. Jerzego w Toruniu.

Gen. Elżbieta Zawacka upamiętniona została:

- pomnikiem w Toruniu, odsłoniętym 23 września 2014
- tablicą na moście w Toruniu

Imię gen. bryg. prof. Elżbiety Zawackiej przyjęły:
- Biblioteka Pedagogiczna w Toruniu
- Szkoła Podoficerska Wojsk Lądowych w Zegrzu
- Gimnazjum nr 2 w Toruniu oraz Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 i Technikum nr 1 w Zespole Szkół Ekonomicznych w Toruniu
- przyjął Region Wsparcia Teleinformatycznego w Bydgoszczy.

Robert Springwald

Wybrana literatura
Minczykowska Katarzyna. Cichociemna. Generał Elżbieta Zawacka Zo. Warszawa 2014

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila