start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Sosnkowski Kazimierz (1885-1969)
Generał broni
ps. "Baca", "Godziemba", "Józef", "Ryszard", "Szef"

Urodzony 19 listopada 1885 w Warszawie. Pochodził z rodziny szlacheckiej o tradycjach patriotycznych i niepodległościowych. Od 1896 uczęszczał do V klasycznego gimnazjum w Warszawie.

Ukarany przez wadze carskie za prowadzenie kola samokształceniowego chcąc ukończyć gimnazjum przeniósł się do Petersburga gdzie zdał bardzo dobrze zdał maturę.

Po powrocie do Warszawy włączył się aktywnie w działalność polskich organizacji niepodległościowych. W 1905 wstępuje do Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) i aktywnie działa w Organizacji Bojowej PPS (OB PPS). Współorganizował również Związek Walki Czynnej i Związku Strzeleckiego.

W czasie I wojny światowej tworzy Legionach Polskich. Zostaje jednym z najbliższych współpracowników J. Piłsudskiego w 1 pułku piechoty, potem w I Brygadzie Legionów Polskich, po jego ustąpieniu z Legionów (26 IX 1916) dowódca I Brygady. Po kryzysie przysięgowym w Legionach Polskich zostaje aresztowany w lipcu 1917, w sierpniu osadzony wraz z Piłsudskim w Magdeburgu.

Zwolniony 10 XI 1918. Po przybyciu do Warszawy dowódca Okręgu Generalnego Warszawa. W czasie wojny polsko-bolszewickiej dowódca Armii Rezerwowej, toczył z powodzeniem walki obronne na północnym odcinku frontu. W sierpniu 1920 minister spraw wojskowych (do 1924) i faktyczny dowódca obrony Warszawy w okresie bitwy warszawskiej. 1921 negocjował warunki i podpisywał umowę wojskową polsko-francuską.

W 1925 mianowany przedstawicielem Polski przy Lidze Narodów na konferencję rozbrojeniową w Genewie. Z jego inicjatywy uchwalono i podpisano konwencje o zakazie użycia broni bakteriologicznej oraz w sprawie produkcji i handlu bronią. Od kwietnia 1925 dowódca VII Dowództwa Okręgu Korpusu w Poznaniu.

Od 1927 do wybuchu II wojny światowej inspektor armii Podole, od 1928 także armii Polesie. W listopadzie 1936 został awansowany na stopień generała broni.

11 IX 1939 mianowany dowódcą Frontu Południowego, którego oddziały ruszyły na odsiecz Lwowa, lecz 22 września zostały rozbite w rejonie Brzuchowic. Przez Węgry i Szwajcarie przedostał się do Francji. W październiku 1939 wyznaczony przez prezydenta W. Raczkiewicza na jego następcę oraz mianowany przewodniczącym Komitetu Ministrów do Spraw Kraju i ministrem bez teki w rządzie generała W. Sikorskiego.

3 listopada został mianowany pierwszym Komendantem Głównym Związku Walki Zbrojnej (ZWZ). Opracował: zasady ideowe organizacji, jej finansowanie, łączność z rządem londyńskim. Dostrzegał konieczność przeniesienia Komendy Głównej ZWZ do Kraju.

Po klęsce Francji w lecie 1940 przekazał dowództwo ZWZ generałowi S. Roweckiemu.

1941 ustąpił z rządu na znak protestu przeciwko niesprecyzowaniu stanowiska polskiego w sprawie granic wschodnich w układzie Sikorski-Majski. Mało kto wie, że 12 V 1941 został w Londynie ciężko ranny podczas niemieckiego nalotu bombowego, leczenie przeszedł w szpitalu w Szkocji.

Po śmierci W. Sikorskiego, 8 VII 1943 mianowany został Naczelnym Wodzem. Był przeciwny wybuchowi powstania warszawskiego (1944) i polityce ustępstw na rzecz ZSRR. W czasie walk w stolicy zabiegał o pomoc aliantów, zarzucając rządom Wielkiej Brytanii i Stanów Zjednoczonych niedotrzymanie zobowiązań sojuszniczych. Otwarcie krytykował zachowanie rządów państw sojuszniczych w stosunku do Polski dlatego 30 IX 1944 został pod naciskiem Brytyjczyków zdymisjonowany.

Po zakończeniu II wojny światowej zamieszkał w Kanadzie. Stał się jednym z autorytetów polskiej emigracji. Wskazany na następcę przez prezydenta A. Zaleskiego. W latach 1952-1954 prowadził w Londynie rozmowy mediacyjne ze skłóconymi odłamami emigracji, zakończone podpisaniem aktu zjednoczenia narodowego. Zniechęcony konfliktami w środowiskach emigracyjnych wycofał się z życia politycznego.

Zmarł w Kanadzie, pochowany na cmentarzu w Montmorency koło Paryża. 1992 urnę z jego prochami złożono w podziemiach archikatedry Św. Jana w Warszawie.

Awanse
podpułkownik - 9 października 1914
pułkownik - 10 maja 1916
generał podporucznik (brygady) - 16 listopada 1918
generał porucznik - 21 kwietnia 1920
generał dywizji - 3 maja 1922
generał broni - 11 listopada 1936

Ordery i odznaczenia
Order Orła Białego (pośmiertnie, 1995)
Krzyż Komandorski Orderu Wojennego Virtuti Militari
Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari
Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari (1922)
Wielka Wstęga Orderu Odrodzenia Polski (22 lutego 1924)
Krzyż Niepodległości z Mieczami (1931)
Krzyż Walecznych (czterokrotnie
Złoty Krzyż Zasługi (dwukrotnie)
Krzyż Zasługi Wojsk Litwy Środkowej
Odznaka "Za wierną służbę"
oraz kilkanaście wysokich rangą odznaczeń zagranicznych.

Robert Springwald

Wybrana literatura:
Kazimierz Sosnkowski. W: Słownik Biograficzny Europy Środkowo-wschodniej XX w. Warszawa 2004 s. 1176 - 1177;
Kazimierz Sosnkowski. W: Polski Słownik Biograficzny Warszawa Kraków 2001. z 167, s. 524 - 530.

Autor prac publicystycznych i pamiętników:
Kazimierz Sosnkowski. Cieniom września. Gdańsk. 1988
Kazimierz Sosnkowski. Nakazy chwili, przemówienia generała (Londyn 1951)
Kazimierz Sosnkowski. Przyczynki do sprawy zbrojeń polskich w okresie 1935-1939 (Londyn 1973).
Kazimierz Sosnkowski. Z Legionów do Magdeburga (1929),

Opracowania:
Wyszczelski Lech. Generał Kazimierz Sosnkowski. Warszawa 2010
Wojewódzki Tadeusz. Kazimierz Sosnkowski podczas II Wojny. 2009
Generał Kazimierz Sosnkowski - w stulecie urodzin. Londyn 1986

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila