start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Zawarczyński Roman (1896 1959)
Podpułkowik
ps. "Snop", "Sewer"

Urodził się 12 sierpnia 1896 roku w Pińczowie. Po ukończeniu szkoły średniej mając 22 lata wstąpił do Wojska Polskiego. W roku 1920 brał udział w wojnie polsko - bolszewickiej.

W okresie międzywojennym służył Wojsku Polskim jako podoficer zawodowy. W roku 1924 ukończył Szkolę Podchorążych dla Podoficerów Zawodowych w Bydgoszczy, tam też został promowany na stopień podporucznika. Dostał przydział do 14 pułku piechoty we Włocławku zajmował stanowisko dowódcy plutonu. W roku 1926 zostaje awansowany do stopnia porucznika i dowodzi kompanią. W roku 1933 zostaje kapitanem i został przeniesiony do (Przemyskiej) 22 Dywizji Piechoty Górskiej.

W czasie wojny obronnej 1939 r. zajmuje stanowisko oficera sztabu. Walczy w Kampanii Wrześniowej 1939 r. na szlaku bojowym 22 Dywizji Piechoty Górskiej. Dywizja rozwinęła obronę wokół miasta Olkusza, od dnia 4 września znajdowała się w odwrocie w kierunku na Miechów, Pińczów, Stopnicę. 10 września 1939r. dywizja została rozbita pod Rytwianami przez niemiecką 5 Dywizję Pancerną.

Po zakończeniu działań wojennych,uniknąwszy niewoli niemieckiej, przybyła w rodzinne strony i osiedlił się w Kazimierzy Wielkiej. Tutaj współdziałał w tworzeniu pierwszych zrębów wojskowej konspiracji antyniemieckiej.

W dniu 18 października 1939 roku bierze udział w Miechowie w zebraniu założycielskim w pierwszej w tym rejonie organizacji antyniemieckiej pod przewodnictwem mjr. Łukasza Grzywacz- Świtalskiego. W zebraniu tym obok kpt. Romana Zawarczyńskiego z rejonu pińczowskiego brał również udział rtm. Ludwik Ślaski z Turawca i por. Wiesław Żakowski z Szarbii kolo Skalbmierza. Z uczestnikami miechowskiego spotkania mjr. Łukasz Grzywacz Świtalski ps. "Ryszard", "Jodła"rozpoczął organizowanie ruchu oporu w powiatach: Miechów - Olkusz - Pińczów.

Kpt. Roman Zawarczyński zorganizował już w IV kwartale 1939 roku pierwsze grupy konspiracyjne w powiecie pińczowskim. Na początku 1940 roku został powołany przez Komendanta Inspektoratu Rejonowego Związku Walki Zbrojnej "Miś" (Miechów - Olkusz - Pińczów) na funkcję Komendanta Obwodu Pinczów - kryptonim "Perz". Siedzibą Komendy Obwodu ZWZ "Perz" była Kazimierza Wielka. Rozpoczął swoją pracę organizacyjną od przejmowania istniejących już struktur Służby Zwycięstwu Polskiego oraz tworzenia nowych placówek już ZWZ.W pierwszym okresie organizowania Obwodu Pińczów - "Perz" zorganizował 5 placówek a to: Pińczów - "Pies", Wiślica -"Wilk", Działoszyce - "Dzięcioł", Koszyce - "Komin" i Kazimierza Wielka - "Kasztan".

Po przekształceniu z dniem 14 lutego 1942 ZWZ w Armię Krajową kpt. "Sewer" podzielił Obwód Pińczów - "Perz" na 3 podobwody: Pińczów - "Pola" , Działoszyce - "Dusia" i Koszyce - "Kasia. Wprowadzenie nowej struktury organizacyjnej było konieczne z uwagi na wzrost szeregów żołnierskich, zwiększenie ilości placówek i konieczność sprawnego dowodzenia.

W 1944 roku w związku ze zbliżającą się do Inspektoratu Rejonowego "Maria" akcja "Burza" i przechodzenie z dotychczasowych struktur na w pełni wojskowe struktury dowodzenia, powołany został dla terenu Obwodu "Perz" 120 pułk piechoty Ziemi Pińczowskiej o kryptonimie "Kawiarnia". Pułk ten wszedł w skład 106 Dywizji Piechoty "Dom" Armii Krajowej. Kpt. Roman Zawarczyński został mianowany przez dowódcę 106 DP AK mjr. Bolesława Michała Nieczuję-Ostowskiego ps. "Tysiąc" dowódcą 120 pp, zwalniając dotychczasowe stanowisko Komendanta Obwodu Pińczów - "Perz". Na tę funkcję powołany został dotychczasowy zastępca komendanta Obwodu ppor. Jan Pszczoła ps. "Wojnar", "Janczar".

W związku ze zbliżającym się do Wisły frontem i spodziewanym w następstwie tego ogłoszeniem w najbliższym czasie dla Inspektoratu Rejonowego "Maria" czasu "Burzy" wydaje rozkaz wzmożonego szkolenia żołnierzy i przygotowania jednostek do nowych zadań, zbrojnej walki z niemieckim okupantem.

W lipcu 1944 roku zostały nasilone na terenie Obwodu Pińczów represyjne działania sił policyjnych okupanta. Skierowane zostały na ten teren dodatkowe, doborowe siły żandarmerii w celu zwalczania oddziałów dywersyjno - partyzanckich oraz nasilono ilościowo aresztowania ludności. Kpt. "Sewer" 26 lipca 1944 roku zarządził pogotowie bojowe wszystkich oddziałów dywersyjno- partyzanckich Obwodu "Perz" oraz oddziałów dyspozycyjnych dowódców batalionów 120 pp "Kawiarnia".

W dniach 26 i 27 lipca 1944 roku zostały na obszarze Obwodu Pińczów - "Perz" zlikwidowane przez żołnierzy AK/Bch wszystkie posterunki policji i Stutzpunkty niemieckiej żandarmerii. W odwecie za partyzanckie działania już 26 lipca 1944 r wyruszyły z Krakowa i Miechowa na teren Obwodu "Perz" niemieckie ekspedycje karne. Aby nie dopuścić do pacyfikacji i mordowania bezbronnych ludzi kpt. Zawarczyński skierował do walki zbrojnej z oddziałami specjalnymi żandarmerii niemieckiej w Jaksicach koło Koszyc i w Sielcu koło Skalbmierza oddziały "Dominiki" oraz II i IV batalion 120 pp. Mimo przewagi liczebnej i w uzbrojeniu oddziałów niemieckich partyzanci AK odnieśli zwycięstwo, zadając najeźcy ciężkie straty w ludziach i sprzęcie oraz zmuszając ich do odwrotu. W dniu 27 lipca 1944 r. za aprobatą kpt."Sewera" został rozbrojony i wzięty do niewoli przez żołnierzy kompani "Kasztan" pluton ukraińskich żołdaków w Kazimierzy Wielkiej, po czym ulokował swój sztab w wilii Lakon, w której mieścił się Landkomisariat.

Walki na obszarze około 1000 km2 przyczyniły się do powstania na tym terenie Rzeczpospolitej Partyzanckiej i była to największa z wszystkich partyzanckich enklaw. Odziały partyzanckie utrudniały tam przygotowanie umocnień obronnych Niemców przed ofensywą Sowietów. Wielokrotnie dawały odpór ekspedycjom niemieckim na tym terenie. Zniszczono znaczne siły okupanta (około 500 zabitych i rannych), zdobyto 600 sztuk broni i kilkadziesiąt tysięcy sztuk amunicji oraz wiele sprzętu wojskowego.

Po bitwie skalbmierskiej i bestialskiej pacyfikacji mieszkańców widząc wielkie zagrożenie ze strony Niemców wydaje rozkaz przejścia jednostek 120 pp ponownie do podziemia oraz zamelinowanie broni. Zagrożonych represjami żołnierzy poleca skierować do tworzącego się w Lasach Sancygniowskich Samodzielnego Batalionu Szturmowego "Suszarnia". Sam wielokrotnie zmienia miejsce postoju korzystając z gościnności okolicznych ziemian, u których przebywa do wkroczenia wojsk sowieckich.

W dniu 11 listopada 1944 r. zostaje awansowany na stopień majora. Uchodząc przed aresztowaniem przez NKWD i UB udaje się na Ziemie Zachodnie.

W 1945 r nawiązuje kontakt z Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość".

Osiedla się w Opolu. Tam umiera w dniu 16 stycznia 1959 roku. Pochowany jest na cmentarzu komunalnym w Opolu.

Za działalność konspiracyjną i bojową został awansowany do stopnia podpułkownika oraz uhonorowany Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

opracowali: Antoni Sielecki ps. "Ansel", Jacek Janiec

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila