start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Szczurek-Cergowski Jan (1897-1972)
Pułkownik artylerii Wojska Polskiego
ps. "Sławbor", "Mestwin", "Cios", "Wiesław"

Urodził się 22 grudnia 1897 w Cergowej w rodzinie chłopskiej. W 1914 r. ukończył szkołę podstawą w Krośnie gdzie związał się z działającą w konspiracji drużyną harcerską a od 1913 ze Związkiem Strzeleckim w Krośnie. Zgłosił się do Legionów, jednak z powodu złego stanu zdrowia po kilku miesiącach zwolniony do domu.

W czerwcu 1915 został jednak wcielony do armii austriackiej i walczył kolejno na froncie rosyjskim, rumuńskim i włoskim. Ukończył w tym czasie szkołę podoficerską i szkołę oficerów rezerwy. W listopadzie 1918 dostał się do włoskiej niewoli.

W marcu 1919 zgłosił się do Armii Polskiej gen. Józefa Gallera we Włoszech i we Francji, z którą powrócił do kraju i rozpoczął służbę w Wojsku Polskim. Przez wiele lat służył w formacjach zajmujących się zaopatrzeniem amunicyjnym i uzbrojeniem artyleryjskim. Miedzy innymi w: 16 Pomorskiej Dywizji Piechoty, Dowództwie Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu.

W czerwcu 1924 jako ekstern uzyskał świadectwo dojrzałości w gimnazjum w Grudziądzu, co otworzył mu możliwość dalszego awansu oficerskiego.

Od 1 stycznia 1926 pełnił służbę w 8 Pułku Artylerii Ciężkiej w Toruniu. Po ukończeniu w grudniu 1926 kursu w Szkole Młodszych Oficerów Artylerii w Toruniu, dowodził baterią w pułku. Otrzymał wówczas awans na kapitana artylerii. Od maja 1933 był instruktorem w Szkole Podchorążych Artylerii w Toruniu. W 1936 mianowany został dowódcą dywizjonu w 2 Pułku Artylerii Ciężkiej Ziemi Chełmskiej. Od kwietnia 1939 wykładał w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie.

Wraz z 3 Dywizja Piechoty Legionów wziął udział w wojnie obronnej w 1939. Walczył w bitwie pod Iłżą oraz Tarnawatką i Tomaszowem Lubelskim. Po rozwiązaniu oddziałów, podejmował próby przedostania się na zachód, lecz schwytany przez Niemców wskutek zdrady przewodnika, przebywał dwa tygodnie w areszcie.

Już w październiku 1939 włączył się w tworzoną SZP-ZWZ na Zamojszczyźnie. W 1941 wyjechał do Warszawy, przechodząc z ZWZ do Narodowej Organizacji Wojskowej, gdzie mianowano go komendantem Okręgu Stołecznego NOW w stopniu majora, pod pseudonimem "Wiesław". W lutym 1942 dokonał rozłamu w NOW przechodząc z częścią okręgu w skład Armii Krajowej. Powołano go wówczas na szefa Wydziału Artylerii Oddziału III Operacyjnego Komendy Głównej AK. W listopadzie 1942 mianowany podpułkownikiem.

Walczył w Powstaniu Warszawskim. Dowodził: "Podobwodem Śródmieście Południowe" a później 72 Pułkiem Piechoty AK, 28 Dywizją Piechoty AK im. Stefana Okrzei. W trakcie powstania został awansowany do stopnia pułkownika.

Po kapitulacji uniknął niewoli i kontynuował działalność w konspiracyjną. Od października był 1944 dowódcą Obszaru Zachodniego Armii Krajowej, a następnie organizacji "NIE". Od kwietnia 1945 był Delegatem Sił Zbrojnych na Obszar Zachodni, a następnie współzałożycielem Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość i prezesem Obszaru Zachodniego WiN pod pseudonimem "Cios". Po aresztowaniu Prezesa WiN płk. Jana Rzepeckiego, 5 listopada 1945 wybrany prezesem, i tego dnia aresztowany. 3 lutego 1947 skazany na 7 lat więzienia, Ułaskawiony, na wniosek byłych oficerów Gwardii Ludowej i Armii Ludowej, decyzją ówczesnego prezydenta Bolesława Bieruta z 5 lutego 1947 r., i następnego dnia zwolniony z więzienia.

Rozpoczął służbę w komunistycznym wojsku, nie zaprzestając działalności w konspiracji. Od lutego do września 1947 w stopniu pułkownika pełnił funkcję w Centrum Wyszkolenia Artylerii w Toruniu.

Na własna prośbę został demobilizowany z wojska i rozpoczął prowadzenia gospodarstwa na działce osadniczej w Podwiłczu koło Koszalina. Współpracując z grupa "gen Tatara" ulokował tam konspiracyjną radiostację. Zajmował się również materialnym wspieraniem żołnierzy antykomunistycznego podziemia i ich rodzin. Aresztowany ponownie 30 września 1950, skazany wyrokiem Rejonowego Sądu Wojskowego 2 lipca 1953, na 15 lat więzienia.  W trakcie odbywania kary bardzo podupadł na zdrowiu. Został zwolniony 30 kwietnia 1956 i zrehabilitowany w lutym 1957.

Po wyjściu na wolność podjął działalność w strukturach ZBOWiD, związaną z opieką nad byłymi żołnierzami Armii Krajowej.

Zmarł 14 listopada 1972 r. w Warszawie i został pochowany na wojskowym cmentarzu na Powązkach.

Odznaczony
- Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari
- Medalem dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości
- Medalem Pamiątkowym "Za wojnę 1918-1920"
- Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami
- Medalem Niepodległości
- Złotym Krzyżem Zasługi
- Krzyżem Walecznych

Robert Springwald

Wybrana literatura
- Kreusch J., Kunert A. K., Labuszewski T. (oprac.), Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powstania Warszawskiego, T. IV, Warszawa 1997;
- Kunert A.K., Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939 - 1944. Tom 2 Warszawa 1987;
- Robert Zapart, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 47, s. 495-498. Warszawa-Kraków, 2011;
- Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość" w dokumentach, T VI cz. 3 s. 689 - 692, Wrocław 2000.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila