start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Tumidajski Kazimierz (1897-1947)
Generał
ps. "Marcin", "Maciej", "Edmund", "Edward"

Urodził się 28 lutego 1897 w Radłowie w wielodzietnej rodzinie wiejskiej o ugruntowanych tradycjach patriotycznych . Uczęszczał do I Gimnazjum im. K. Brodzińskiego w Tarnowie.

8 sierpnia 1914 r., wstąpił do Legionów Polskich. Wcielony do 2 pp. Legionów, w którego szeregach przeszedł całą kampanię karpacką i besarabską. Z dniem 1 lutego 1916 r., został przeniesiony do 6 pp. Legionów. Uczestniczył w walkach na Wołyniu, gdzie za odwagę i organizację skutecznego oporu w czasie szarży kozackiej pod Maniewiczami został odznaczony Virtuti Militari V klasy. W październiku 1916 r., został wycofany wraz z 6 pp. Leg. z frontu do Baranowicz, a następnie w listopadzie 1916, na teren Królestwa Polskiego.

Po kryzysie przysięgowym, w lipcu 1917 r., został internowany w obozie w Szczypiornie, następnie jako poddany austriacki wcielony do armii austriackiej, skąd zbiegł 4 marca 1918 r., i przedarł się do II Korpusu Polskiego gen. Józefa Hallera. Uczestniczył w bitwie pod Kaniowem, gdzie dostał się do niewoli niemieckiej. Po udanej ucieczce, w maju 1918 r., wstąpił do lotnego oddziału KN-3 Polskiej Organizacji Wojskowej w Kijowie, dowodzonego przez Leopolda Lisa-Kulę.

Po odzyskaniu niepodległości Polski rozpoczną służbę w wojsku. Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, początkowo w sztabie Dowództwa Frontu Wołyńskiego, potem w Oddziale II sztabu 3 Armii oraz Grupy Operacyjnej gen. Edwarda Śmigłego-Rydza. Po zakończeniu wojny pozostał w służbie stałej i awansowany został na porucznika.

Ukończył w Rembertowie kurs dowódców kompanii. 15 sierpnia 1924 r., został awansowany do stopnia kapitana piechoty. Służył kolejno w: 6 pp. Leg. w Wilnie, Oddziale V Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie, sztabie DOK IX w Brześciu n/Bugiem, potem w Departamencie Piechoty Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie.

W 1929 r., przeniesiony do 36 pp. w Warszawie na stanowisko kwatermistrza pułku. 1 stycznia 1932 r., został awansowany do stopnia majora służby stałej piechoty. Po ukończeniu kursu dla dowódców batalionu w Rembertowie, w maju 1934 r., został mianowany dowódcą III batalionu 2 psp. w Olechowcach k/Sanoka.

Po wybuchu II wojny światowej w kampanii wrześniowej 1939 dowodzony przez niego III batalion 2 Pułku Strzelców Podhalańskich włączony został w skład 156 Pułku Piechoty Rezerwowego ppłk Waleriana Młyńca. Walczył koło Bochni, Wiśnicza i w lasach radłowskich, gdzie został rozbity i 9 września rozwiązany rozkazem dowódcy.

Dotarł do Tarnowa, gdzie do końca 1939 roku pełnił funkcję komendanta Organizacji Orła Białego. Wraz z początkiem 1940 roku objął funkcję inspektora rejonowego konspiracyjnych komórek Służby Zwycięstwu Polski. Zagrożenie dekonspiracją i aresztowaniem przez gestapo zdecydowało o wyjeździe do Krakowa. Tam przez kilka miesięcy pełnił kolejno funkcje II zastępcy kierownika akcji czynnej sztabu Obszaru Południowego Związku Walki Zbrojnej oraz zastępcy szefa sztabu Komendy Okręgu Kraków Związku Walki Zbrojnej. Podlegał mu teren Małopolski, byłego Centralnego Okręgu Przemysłowego oraz Zaolzie.

Awansowany 11 listopada 1940 przez Komendę Główną ZWZ do stopnia podpułkownika piechoty.

Zagrożony aresztowaniem w końcu marca 1941 r., został przeniesiony do Lublina na stanowisko szefa sztabu Okręgu ZWZ/AK Lublin. Od stycznia 1943 pod pseudonimem "Marcin" pełnił funkcję Komendanta Okręgu AK Lublin. 11 listopada 1943 r., został awansowany do stopnia pułkownika służby stałej piechoty.

Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Lublina został podstępnie aresztowany w dniu 6 sierpnia 1944 r., przez NKWD i wywieziony do więzienia Lefortowo w Moskwie. W marcu 1945 miał być świadkiem w procesie gen. Leopolda Okulickiego ale z powodu "złych warunków atmosferycznych" nie został doprowadzony na rozprawę. W obozie był przywódcą strajku głodowego, czego konsekwencją było pod koniec czerwca 1947 przeniesienie do szpitala obozu w Skopinie pod Riazaniem, gdzie w dniu 4 lipca 1947 r., został zamordowany, podczas przymusowego karmienia.

Pochowany na cmentarzu w Skopino. W 1990 r. jego grób zidentyfikowano, prochy ekshumowano i 13 września 1991 r., przeniesiono na cmentarz wojskowy przy ul. Lipowej w Lublinie. Jego pamięć uczczono tablicą zamontowaną w kościele w Lublinie oraz nadaniem jego imienia, nazwom ulic w Lublinie i Radłowie.

Postanowieniem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Lecha Wałęsy z dnia 28 września 1994 mianowany został za szczególne zasługi w działalności konspiracyjnej i w walce zbrojnej z niemieckim okupantem, pośmiertnie, do stopnia generała brygady.

Odznaczony
Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari
Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari
Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (2011, pośmiertnie)[27]
Krzyżem Niepodległości z Mieczami
Krzyżem Walecznych - czterokrotnie
Medalem La Grande Guerre Pour La Civilisation 1914-1918
Medalem Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921
Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
Krzyżem Armii Krajowej
Złotym Krzyżem Zasługi (1938).

W kościele Matki Bożej Zwycięskiej w Lublinie umieszczono epitafium pamięci żołnierzy AK i ich komendanta, gen. bryg. Kazimierza Tumidajskiego. Jego imieniem nazwano ulice w Radłowie, Lublinie i Bieczu. Kazimierz Tumidajski jest wśród upamiętnionych na Pomniku straconych oficerów w Rembertowie.

Robert Springwald

Wybrana Literatura:
Dariusz Szczepiński, "Kazimierz Tumidajski - życiorys pisany wojnami".
Pismo historyczno-społeczne. Kwarta. nr 1(2) 2012, Fundacja Niepodległości, Lublin
Wspomnienie o gen. Tumidajskim, ps. "Marcin", "Grabowski". "Tygodnik Sanocki", s. 10, Nr 6 (38) z 12 lutego 1992.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila