start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Zaremba Zygmunt (1895-1967)
ps. "Andrzej Czarski", "Wit Smrek", "Marcin", "Smreczyński"

Urodził się 28 kwietnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim w rodzinie ziemiańskiej o głębokich tradycjach patriotycznych.

Uczęszczał najpierw do gimnazjum w Piotrkowie Trybunalskim, później do warszawskiego gimnazjum im. gen. Pawła Chrzanowskiego natomiast egzamin maturalny złożył w Gimnazjum im. Michała Kreczmara. Już w latach szkolny zetknął się z ideami socjalistycznymi wstępując do konspiracyjnego Związku Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej (ZMPN), działającego pod patronatem PPS - Frakcja Rewolucyjna.

W 1912 został członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej.

Zagrożony aresztowaniem musiał opuścić Warszawę i udał się do Ostrołęki a później do Kijowa i dalej do Charkowa, gdzie pracował na miejscowym uniwersytecie studiował prawo.

Był redaktorem m.in.: "Robotnika", "Pobudki", "Związkowca".

Po powrocie do Polski w lipcu 1918 wałączył się czynnie w działalność środowisk PPS-owiskich. Od początku lat dwudziestych był jednym z przywódców Związku Robotniczych Stowarzyszeń Spółdzielczych. W 1922 został Posłem na Sejm RP z ramienia PPS a później Centrolewu. Mandat poselski sprawował do 1935 r.

W czasie obrony Warszawy we wrześniu 1939 był współorganizatorem i przewodniczącym Robotniczego Komitetu Pomocy Społecznej. Inicjator powołania i organizator Robotniczych Batalionów Obrony Warszawy w 1939. W tym czasie jednocześnie kierował wydawaniem Dziennika Ludowego (połączonego w trakcie oblężenia z Dziennikiem Powszechnym).

20 września, jako jeden z trzech przedstawicieli PPS, został członkiem ponadpartyjnego Komitetu Obywatelskiego przy Dowództwie Obrony Warszawy. Za udział w obronie Warszawy odznaczony Krzyżem Walecznych.

Był jednym ze współzałożycieli konspiracyjnej PPS - Wolność-Równość-Niepodległość. Od października 1939 redagował pismo Informator zbierającym informacje pochodzące z nasłuchu radiowego.

Od stycznia 1944 jako przedstawiciel PPS wszedł do podziemnego parlamentu jakim była  Rada  Jedności Narodowej.

Uczestniczył w powstaniu warszawskim w Śródmieściu. Od 2 sierpnia do 4 października wydał 61 numerów Robotnika.

Po aresztowaniu przez NKWD przywódców polskiego podziemia  24 kwietnia 1945 został wyznaczony na jednego z współprzewodniczących Rady Jedności Narodowej, którą pełnił do 1 lipca 1945.

Zagrożony aresztowaniem, w marcu 1946 wyjechał do Francji pod fałszywym nazwiskiem wraz z transportem Polskiego Czerwonego Krzyża.

Był jednym z najaktywniejszych dziwaczy polskiej emigracji. Od 1946 na emigracji w Paryżu, przewodniczący Rady Centralnej PPS. 1949 współzałożyciel Rady Politycznej w Londynie. Przewodniczący Międzynarodowego Biura Socjalistycznego, następnie (do 1964) Socjalistycznej Unii Europy Środkowo-Wschodniej.

Był autorem wielu publikacji ważnych dla współczesnej historii Polski:

Od Borysowa do Rygi (pod pseudonimem A. Czerski, 1930),
Racjonalizacja - kryzys - proletariat (1932),
PPS w Polsce niepodległej (1918-1932) (1933),
Obrona Warszawy (1939, wydanie konspiracyjne, następnie Londyn 1940),
Powstanie sierpniowe (1944, wydanie konspiracyjne),
Les transformations sociales en Pologne (Paryż 1952),
Wojna i konspiracja (Londyn 1957),
Przemiany w ruchu komunistycznym (Paryż 1965).
Wspomnienia. Pokolenie przełomu 1905-1919 (1968, 1983). Wydane pośmiertnie.

Zmarł  5 października 1967 w Sceaux pod Paryżem.

Robert Springwald

Wybrana literatura:
Friszke A., Zygmunt Zaremba - polityk socjalistyczny, w: Zygmunt Zaremba, Listy 1946-1967, Warszawa 2000;
Słownik biograficzny Europy środkowo-wschodniej XX w. Warszawa 2004, s. 1415.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila