start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  BIOGRAMY  >  SZCZEGÓŁY
Żegota-Januszajtis Marian (1889-1973)
Generał dywizji

Urodzony 3 kwietnia 1889 w Mirowie k. Częstochowy w inteligenckiej rodzinie o ugruntowanych tradycjach niepodległościowych.

Egzamin maturalny złożył w I Polskim Gimnazjum Filologicznym Waleriana Kuropatwińskiego w Częstochowie. W 1908 roku rozpoczął studia na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki Lwowskiej, a w latach 1909-1912 na Wydziale Rolno-Lasowym Akademii Rolniczej w Dublanach kończąc je dyplomem inżynierskim.

Już w gimnazjum związał się ze środowiskami niepodległościowymi Był członkiem i organizatorem polskich organizacji paramilitarnych w zaborze austriackim - m.in. tajnej organizacji narodowej "Zet", brał udział w tworzeniu "Zarzewia", a w latach 1912-1914 był komendantem tajnej organizacji wojskowej "Armia Polska" i jej jawnej formy Polskich Drużyn Strzeleckich we Lwowie. Od 1912 członek Wojskowej Komisji Porozumiewawczej i Skarbu Wojskowego przy Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych.

Po wybuchu I wojny światowej wstąpił do  Legionów Polskich. Od sierpnia 1914 roku dowodził batalionem, a potem 2. Pułkiem Piechoty w II Brygadzie Legionów Polskich w Karpatach, na Bukowinie, w Galicji i na Wołyniu. Dzięki talentowi dowódczemu i odwadze szybko awansował: wrzesień 1914 - kapitan, w listopadzie 1914 - major, marzec 1915 - podpułkownik,

25 września 1915, w wieku 26 lat, otrzymał stopień pułkownika.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę podjął służbę w wojsku. Organizator nieudanego zamachu stanu na rząd Jędrzeja Moraczewskiego przeprowadzonego w nocy z 4 na 5 stycznia 1919 roku, firmowanego przez Eustachego Sapiehę. Mimo początkowego powodzenia zamach po 8 godzinach wygasł, a płk Januszajtis został zawieszony w czynnościach. Po zamachu przeniesiony do rezerwy. 1 lutego 1920 r. powołany do czynnej służby i mianowany dowódcą Obozu Warownego "Chełmno".

Uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej dowodząc 12. Dywizja Piechoty wyróżniając się talentem dowódczym w bitwach pod Mikulińcami, Przemyślanami i Lwowem.

1 grudnia 1924 r. awansowany do stopnia generała dywizji.

Po wystąpieniu z armii do 24 sierpnia 1926  sprawował urząd wojewody nowogródzkiego.

Z dniem 30 listopada 1929 roku przeniesiony został w stan spoczynku.

W latach trzydziestych XX w. członek Centralnym Związku Osadników Wojskowych oraz Stronnictwa Narodowego działający na Wołyniu i w Komitecie Głównym w Warszawie. W latach 1936-1939 był członkiem Komitetu Głównego Zarządu Okręgowego Stronnictwa Narodowego we Lwowie.

Ponownie zmobilizowany we wrześniu 1939 r. Od 14 września był organizatorem obrony Lwowa i dowódcą korpusu ochotniczego do specjalnych zadań ( walki z czołgami). Po zajęciu Lwowa przez Sowietów, włączył się działalność konspiracyjną w ramach Stronnictwa Narodowego. Od 22 września 1939 r. stał na czele Polskiej Organizacji Walki o Wolność.

Aresztowany przez NKWD 27 października 1939 roku, był więziony we Lwowie i na Łubiance w Moskwie,

Zwolniony z więzienia po wybuchu wojny z Niemcami, na mocy układu Sikorski-Majski. 21 sierpnia 1941 przybyła do Londynu gdzie od września tego roku został przywrócony do służby.

W związku z krytyczną oceną układu polsko-sowieckiego odsunięty od możliwości podejmowania istotnych decyzji. W latach 1943-1944 był szefem Inspektoratu ds. Zarządu Wojskowego oraz do 1945 r. szefem Biura Ziem Zachodnich i Północnych w Sztabie Głównym w Londynie oraz Przewodniczącym Wojskowego Trybunału Orzekającego do 1947 r.

Po wojnie pozostał na emigracji w Wielkiej Brytanii. Brał aktywny udział w życiu politycznym polskiej emigracji. W latach 1947-1955 był członkiem III i IV Rady Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej. Był doradcą prezydenta na uchodźstwie, jednym z założycieli Koła Generałów i Pułkowników.

Zmarł 24 marca 1973 r. w Tunbridge Wells, pochowany na cmentarzu w Crawley.

W listopadzie 1981 roku jego prochy sprowadzono do Polski - spoczęły na Nowym Cmentarzu w Zakopanem w Kwaterze Legionistów.

Jest autorem wspomnień pt: Życie moje tak burzliwe. Wspomnienia i dokumenty. Warszawa 1993;

Odznaczony
Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari
Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski
Krzyżem Niepodległości
Krzyżem Walecznych (czterokrotnie)
Znakiem oficerskim "Parasol"
Orderem Legii Honorowej 4 kl.

Robert Springwald

Bibliografia
Życie moje tak burzliwe. Wspomnienia i dokumenty. Warszawa 1993;
Wiktor k. Cygan. Oficerowie Legionów Polskich. Słownik Biograficzny  Warszawa 2009.  t II s. 155 - 157 ( bibliografia)
T. Kryska Karski, T. Żurakowski - Generałowie Polski Niepodległej, wyd. Editions Spotkania Warszawa 1991
Henryk Piotr Kosk: Generalicja polska : popularny słownik biograficzny. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 2001..
Jacek Majchrowski, Grzegorz Mazur, Kamil Stepan: Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1994.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila