start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  SŁOWNIK  >  SZCZEGÓŁY
Rząd RP na Uchodźstwie

W nocy z 17 na 18 IX prezydent Mościcki, Naczelny Wódz Edward Rydz-Śmigły i członkowie rządu przekroczyli granicę rumuńską. W Rumunii, najpewniej wskutek nacisków ze strony Paryża, władze II RP zostały internowane. W tej sytuacji prezydent Mościcki, korzystając z uprawnień, jakie dała mu konstytucja kwietniowa, wyznaczył na swojego następcę Wieniawę-Długoszowskiego, a następnie - w wyniku presji ze strony Paryża - Władysława Raczkiewicza. 30 września przebywający we Francji Raczkiewicz objął urząd prezydenta RP, co pozwoliło zachować ciągłość legalnych władz II RP. Tego samego dnia Raczkiewicz powierzył misję tworzenia rządu gen. Władysławowi Sikorskiemu. W tzw. umowie paryskiej prezydent zobowiązał się realizować swe osobiste prerogatywy w ścisłym porozumieniu z Radą Ministrów. Pod koniec XI władze polskie przeniosły się z Paryża do Angers.

9 XII 1939 powołano Radę Narodową, stanowiącą namiastkę parlamentu.

W VI 1940, wraz z klęską Francji, załamały się nadzieje Polaków na kontynuowanie wojny u boku tego sojusznika, a władze RP przeniosły się do Wielkiej Brytanii. Pierwsze posiedzenie Rady Ministrów w Londynie odbyło się 26 czerwca. Sikorski zreferował wówczas swoje spotkanie z Churchillem, który go zapewniał, że Anglia i Polska "są obecnie złączone na śmierć i życie".

Między Polską a mocarstwami zachodnimi cały czas istniała rozbieżność w sprawie stosunku do ZSRR. Szczególnie widoczne stało się to po ataku Niemiec na ZSRR 22 VI 1941. W wyniku presji ze strony Londynu gen. Sikorski podpisał 30 VII 1941 układ polsko-sowiecki, mimo braku poparcia ze strony prezydenta i części gabinetu. Układ Sikorski-Majski nie gwarantował granic sprzed IX 1939, ale zapewniał "amnestię" wszystkim więzionym obywatelom polskim i umożliwiał tworzenia Wojska Polskiego w ZSRR. Do zerwania stosunków między rządem RP a Moskwą doszło 26 IV 1941 po tym, jak Polska poprosiła Międzynarodowy Czerwony Krzyż o śledztwo ws. zbrodni w Katyniu. W II 1942 ambasador Wielkiej Brytanii w Moskwie napisał: "Z punktu widzenia strategicznych konieczności rząd sowiecki musi domagać się granic, których bronił przed Niemcami - granic z czerwca 1941 r."

4 VII 1943 w katastrofie gibraltarskiej zginął gen. Sikorski. Naczelnym Wodzem został gen. Kazimierz Sosnkowski, natomiast premierem Stanisław Mikołajczyk. Niestety, pozycja rządu RP była coraz słabsza: w czasie konferencji w Teheranie mocarstwa uzgodniły, że przyszłe granice Polski opierać się będą na linii Curzona na wschodzie oraz na Odrze na zachodzie. W I 1944 Winston Churchill przedstawił stanowisko Wielkiej Brytanii wobec konfliktu polsko-sowieckiego: "Wielka Brytania nie stanie do wojny z Rosją w obronie granic wschodnich Polski".

We IX 1944 ze stanowiska Naczelnego Wodza odwołany został Sosnkowski. Zastąpił go gen. Tadeusz Komorowski "Bór", a od II 1945 p.o. NW był gen. Władysław Anders.

24 XI 1944 doszło do dymisji Mikołajczyka, a nowy rząd sformował Tomasz Arciszewski.

Konferencja jałtańska w II 1945 potwierdziła decyzje z Teheranu, natomiast w Poczdamie (17 VII - 2 VIII 1945) zadecydowano o przebiegu północnej i zachodniej granicy państwa polskiego. 5 VII 1945 USA i Wielka Brytania uznały powołany w Warszawie Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, cofając uznanie rządowi RP na wychodźstwie.

Mimo to, rząd RP w Londynie kontynuował swoją pracę aż do roku 1990, będąc symbolem niepodległości i ciągłości legalnej władzy II RP.

opracował: Przemysław Wywiał

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila