start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  SŁOWNIK  >  SZCZEGÓŁY
Sport w Polsce w dwudziestoleciu międzywojennym english version

Listopad 1918 roku Rzeczpospolita Polska odzyskała niepodległość. Od tej pory nasi sportowcy mogli już oficjalnie reprezentować Polskę. Wielu im udało się stanąć na podium podczas Igrzysk Olimpijskich, MistrzostwŚwiata i Europy. W sumie w latach 1918-1939 reprezentanci Polski na wspomnianych zawodach wywalczyli 120 medali. To wówczas startowali tacy wybitni sportowcy jak: Halina Konopacka (mistrzyni olimpijska i rekordzistka świata w rzucie dyskiem), Stanisława Walasiewiczówna (mistrzyni olimpijska w biegu na 100m, rekordzistka świata), Janina Kurkowska-Spyjachowa (38-krotna mistrzyni świata w łucznictwie), Janusz Kusociński (mistrz olimpijski w biegu na 10km), Jadwiga Jędrzejowska (wicemistrzyni Wimbledonu), Stanisław Marusarz (wicemistrz świata w skokach narciarskich), czy wioślarz Roger Verey (medalista olimpijski i 3-krotny mistrz Europy), trenowany przez Jana Bujwida, po którym pamiątki możecie Państwo oglądać w Muzeum AK. Polskę na międzynarodowych zawodach reprezentowali również mjr Henryk Dobrzański (późniejszy "Hubal") oraz Tadeusz Komorowski (późniejszy gen. "Bór").

W pierwszym okresie po odzyskaniu niepodległości położenie ruchu sportowego w Polsce było ciężkie. Odczuwalny był brak infrastruktury sportowej. W pierwszej kolejności przystąpiono zatem do wykonywania czynności o charakterze organizacyjnym. W sporej mierze wykorzystano przy tym dorobek z lat poprzednich - okresu zaborów. Wówczas to tworzyły się zalążki nowoczesnego sportu. W 1867 r. lwowskim działaczom narodowym udało się założyć Polskie Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół". Później zorganizowane zostały również kluby piłkarskie - pierwszym z nich był Lwowski Klub Sportowy (LKS) Czarni (1903), w dalszej kolejności powstały m.in.: LKS Pogoń i LKS Lechia (1904), Cracovia i Wisła Kraków (1906). Na ziemiach polskich rozpoczął się proces zrzeszania organizacji wychowania fizycznego i sportu. Powstały różne organizacje (m.in. Wioślarskie Towarzystwo Warszawski (1878) czy Związek Polski Piłki Nożnej - 1912). Ich działalność ograniczona była jednak do terytorium jednego zaboru.

Sytuacja uległa zmianie w 1918 r. - mogły już funkcjonować organizacje o zasięgu ogólnokrajowym. Jako pierwszy zorganizowany został Polski Związek Lekkiej Atletyki (1918). Brakowało jednak organizacji, która zjednoczyłaby cały ruch sportowy w kraju. Dlatego też w dniu 1 grudnia 1919 r. - do życia powołany został Polski Komitet Igrzysk Olimpijskich (PKIOL) - w 1920 r. przyjęty do Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego (MKOL). Funkcjonowały również organizację zajmujące się sprawami konkretnych dyscyplin sportowych m.in. : Polski Związek Towarzystw Wioślarskich (1919), Polski Związek Piłki Nożnej (1919) oraz Polski Związek Narciarski (1919), Związek Polskich Towarzystw Kolarskich (1920), Polski Związek Tenisowy (1921). W 1922 r. utworzony został Związek Polskich Związków Sportowych (ZPZS). Trzy lata później doszło do fuzji ZPZS z PKIOL, w ten sposób narodził się Polski Komitet Olimpijski. Od 1925 r. funkcjonowała już całkiem silna centrala kierująca polskim sportem, który rozwijał się pomimo niezbyt dużego wsparcia finansowego ze strony Państwa - na początku lat 20-tych wynosiło ono 500-800 USD rocznie. W tym czasie na rozwój sportu w głównej mierze wpływał czynnik społeczny. Sytuacja zaczynała ulegać zmianie w drugiej połowie lat 20-tych - z inicjatywy Józefa Piłsudskiego przy Ministerstwie Spraw Wojskowych do życia powołany został Państwowy Urząd Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego. Otrzymał on uprawnienia pozwalające na kierowanie polskim sportem. Przejęcie całkowitej kontroli przez czynniki państwowe nastąpiło w 1935 r., kiedy to podpisano "Konstytucję Sportową" Zmiana ta pozytywnie wpłynęła na rozwój sportu (większa dotacja, lepsze warunki szkolenia).

Od 1918 r. Polscy reprezentanci brali udział w zawodach o charakterze międzynarodowym. Przyjęcie PKOIL do MKOL-u zaowocowało otrzymaniem zaproszenia na Igrzyska Olimpijskie organizowane w Antwerpii w 1920 r. Praktycznie wszyscy powołani do reprezentacji w lecie 1920 r. zamiast na Olimpiadę udali się na front. Trwała wojna polsko- bolszewicka. Na olimpijski debiut reprezentacji trzeba było zatem poczekać 4 lata. W 1924 r. igrzyska zorganizowano w Paryżu. Reprezentacja Polski zdobyła 2 medale: srebrny (wyścig kolarski na 4 km) i brązowy (Adam Królikiewicz skoki konne). Wówczas jednym z członków polskiej kadry był Tadeusz Komorowski (przyszły gen. "Bór"), który w zawodach jeździeckich zajął 26 miejsce. Na złoty medal trzeba było czekać do 1928 r. Pierwszym polskim złotym medalistą olimpijskim, co ciekawe, został Kazimierz Wierzyński - laureat konkursu literackiego. Natomiast pierwszą polską mistrzynią olimpijską została Halina Konopacka, która dyskiem rzuciła na odległość 39,62 m.(rekord świata). Ponadto srebrny medal wywalczyła drużyna jeźdźców. Brąz zdobyli: drużyna szablistów, jeźdźców, wioślarska czwórka ze sternikiem. Jednym z reprezentantów Polski na tej olimpiadzie był Henryk Dobrzański (przyszły mjr "Hubal"). Kolejne Igrzyska odbyły się w 1932 r. w Los Angeles. Polscy sportowcy przywieźli 7 medali. Złote medale wywalczyli biegacze: Janusz Kusociński (10 km) i Stanisława Walasiewiczówna (100 m). Srebrny medal zdobyli wioślarze - dwójka ze sternikiem. Brąz natomiast: Jadwiga Wajsówna (rzut dyskiem), drużyna szablistów i 2 ekipy wioślarskie. W 1936 r. Igrzyska Olimpijskie odbyły się w Berlinie. Żadnemu z reprezentantów Polski nie udało się zdobyć złotego medalu. Srebro wywalczyli Stanisława Walasiewiczówna (bieg na 100 m), Jadwiga Wajsówna (rzut dyskiem) oraz drużyna jeźdźców. Na najniższym stopniu podium stanęli: Maria Kwaśniewska (rzut oszczepem) strzelec Władysław Karaś, wioślarze Roger Verey z Jerzym Ustupskim. Trenerem ekipy wioślarzy był Jan Bujwid (na ekspozycji w Muzeum AK można zobaczyć jego przepustkę olimpijską oraz odznakę). Był to znakomity szkoleniowiec, który po raz pierwszy w kraju zastosował w treningach metodę polegającą na tzw. jednoczesności ruchu. Reprezentanci Polski w okresie międzywojennym brali również udział w zimowych Olimpiadach. Nie wywalczyli oni jednak ani jednego medalu. W 1932 r. w Lake Placid hokeiści zajęli najwyższe - 4 miejsce... na 4 drużyny biorące udział w Igrzyskach.

Reprezentanci Polski startowali także na Mistrzostwach Świata (MŚ) i Europy (ME). Medale podczas zawodów tej rangi zdobyli m.in.: Janina Kurkowska- Spyjachowa (łucznictwo), Michał Sawicki (łucznictwo), Zofia Dudzińska-Nehring (łyżwiarstwo szybkie), Roger Verey (wioślarstwo), Stanisława Walasiewiczówna (biegi, skok w dal), Janusz Kusociński (bieg), Stanisław Marusarz (skoki narciarskie), Maks Enker (saneczkarstwo) Witold Gerutto (dziesięciobój), Zofia Bilorówna i Tadeusz Kowalski (łyżwiarstwo figurowe), Janusz Pławczyk (dziesięciobój), Bronisław Witkowski (saneczkarstwo), Wanda Flakowicz (rzut dyskiem), Mieczysław Forlański, Henryk Chmielewski Witold Majchrzycki, Franciszek Szymura (boks) oraz drużyny: wioślarzy,łuczniczek i łuczników, koszykarek i koszykarzy hokeistów, a także sztafeta 4x100 m. Sukces odniesiony został również przez tenisistkę Jadwigę Jędrzejowską, która została wicemistrzynią Wimbledonu. Niektórzy z wymienionych wywalczyli w tym okresie po kilka, a nawet kilkadziesiąt medali.

Niektóre spośród nich zdobyte zostały w kraju. Państwo polskie było także organizatorem zawodów rangi mistrzowskiej. W Zakopanem w dniach od 5-10 lutego 1929 r. odbyły się MŚ FIS w narciarstwie. W sierpniu 1929 r. w Bydgoszczy zorganizowano ME we wioślarstwie. W 1931 r. w Krynicy zorganizowano MŚ i ME w hokeju, a we Lwowie MŚ w łucznictwie W 1934 r. w Warszawie odbyły się ME w szermierce, a w 1935 r. w Krynicy ME w saneczkarstwie. W 1939 r. Zakopane ponownie było gospodarzem narciarskich MŚ. Organizacja tego typu imprez przyczyniła się do rozwoju infrastruktury sportowej - wybudowano m.in. Wielką Krokiew w Zakopanem, pierwsze sztuczne lodowisko w Katowicach, tor wioślarski Bydgoszczy).

Budapeszt - 18 grudnia 1921 roku. W ten zimowy dzień swój pierwszy oficjalny mecz rozegrała reprezentacja Polski w piłce nożnej. Zakończył się zwycięstwem Węgrów 1:0. Pierwsze zwycięstwo odniesione zostało w następnym roku nad reprezentacją Szwecji (2:1). W 1938 r. reprezentacja zadebiutowała na MŚ rozgrywanych we Francji. W pierwszej rundzie zmierzyła się z faworytem - Brazylią. Po wyrównanym meczu i dogrywce Polacy przegrali w stosunku 5:6 i odpadli z turnieju. W międzyczasie odbywały się także rozgrywki krajowe. Pierwszym mistrzem Polski została w 1921 r. Cracovia Kraków. Mistrzostwo Polski zdobyły drużyny: Ruchu Chorzów - 5 razy, Pogoni Lwów i Cracovii - 4 razy, Wisły Kraków - 2 razy, Garbarni Kraków i Warty Poznań. W sierpniu 1939 r. reprezentacja Polski pokonała Węgry 4:2; był to ostatni mecz jaki rozegrany został w II Rzeczypospolitej. Kolejne 2 spotkania zaplanowane były na wrzesień - nie mogły się już odbyć. 1.09.1939 r. rozpoczyna się II wojna światowa. Sportowcy walczyli nadal, ale nie o medale lecz o Ojczyznę. Wielu z nich poświęciło swoje życie - zginęli m.in. Janusz Kusociński, Henryk Dobrzański, Władysław Karaś, Zdzisław Szczęsny Kawęcki-Gozdawa, Edmund Jankowski, czy Eugeniusz Lokajski.

Mazur Katarzyna

Bibliografia:
1. Krzysztof Szujecki,
2012, Życie sportowe w drugiej Rzeczypospolitej, wyd. Bellona,Warszawa.
2. Robert Gawkowski,
2012, Sport w II Rzeczypospolitej, wyd. SBM, Warszawa.
3. Wojciech Lipoński,
1997, Dzieje sportu polskiego. Od średniowiecznegołucznictwa do ostatniej olimpiady, wyd. Podsiedlik- Kraniowski i spółka, Poznań.
4. Czesław Michalski,
2005, Sport polski w dwudziestoleciu międzywojennym, [w:] Konspekt, nr 2, Kraków.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila