start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  SŁOWNIK  >  SZCZEGÓŁY
Mozaika religijna II RP english version

Największy odsetek mieszkańców II Rzeczypospolitej stanowili wyznawcy Kościoła Katolickiego (75%) skupieni w obrządkach łacińskim (Polacy, Litwini 64%), greckim (Ukraińcy 10%,), ormiańskim i wschodniobizantyjskim (neounickim). W woj. wołyńskim, poleskim, pd. części nowogródzkiego przeważali prawosławni (Białorusini, Ukraińcy, Rosjanie 12,1%).

Protestanci (2,5%) dzielili się m.in. na: Kościół ewangelicko - augsburski (500 tys., w tym 200 tys. Polaków), ewangelicko-unijny (300 tys.), ewangelicko-luterański (3,5 tys.), ewangelicko-reformowany (Wileńszczyzna, 15 tys.), Ewangelicko Augsburski i Helweckiego Wyznania (Stanisławów, Niemcy, Ukraińcy, 33 tys.). Działali także baptyści, zielonoświątkowcy, adwentyści, metodyści, Badacze Pisma Świętego, Wschodni Kościół Staroobrzędowy (bezpopowcy i popowcy filiponi), nawiązujące do katolicyzmu Kościół mariawicki i Polski Narodowy Kościół Katolicki.

Wyznawcy judaizmu (3,3 mln, 9,5%) zamieszkiwali przeważnie miasta, (Luboml na Wołyniu, 92%) tworząc w nich wydzielone enklawy (Kazimierz w Krakowie). Na wsiach zamieszkiwało 24 % Żydów, a tylko 4% trudniło się rolnictwem. Na Wileńszczyźnie, Nowogródczyźnie i Podlasiu zamieszkiwali polscy mahometanie (Tatarzy, ok. 6 tys.), najmniejszą z grup religijnych byli wywodzący się z judaizmu Karaimi (Troki, 1,5 tys.).

W Rzeczypospolitej znajdowało się największe skupisko grekokatolików na świecie, archidiecezji lwowskiej podporządkowane były parafie z terenu Ameryki, we Lwowie działała Grekokatolicka Akademia Teologiczna (1928) jedyna legalna ukraińska uczelnia wyższa w Polsce. Jednym z głównych problemów religijnych nurtujących środowisko unickie była tzw. "wojna o żony" czyli zabiegi hierarchii unickiej o wprowadzenie celibatu wśród kleru świeckiego. Środowisko prawosławne nurtowały sprawy: autokefalii Cerkwi w Polsce (16.09.1925) wprowadzenia języków białoruskiego i ukraińskiego do kazań i niektórych nabożeństw. Środowiskiem tym wstrząsnęło dokonane na podstawie rozporządzeń administracyjnych zniszczenie ok. 120 nieczynnych cerkwi i kaplic (1938 r.).

Przejawem głębokiej duchowości społeczeństwa Rzeczypospolitej była masowość organizacji i bractw religijnych. Sama tylko założona przez Maksymiliana Kolbego Milicja Niepokalanej liczyła pół miliona osób. Dla dziejów Kościoła powszechnego a jednocześnie dziedzictwa Polski i Litwy istotne są objawienia Świętej Faustyny Kowalskiej (1905 - 1938).

Bieńkowicz Marcin

Bibliografia:
1. Alabrudzińska E.,
2004, Protestantyzm w Polsce w latach 1918 - 1939, Toruń.
2. Brzoza Cz., Sowa L.,
2009, Historia Polski 1918 - 1945, Kraków.
3. Jędrzejczak K.,
1998, Katolicka myśl pedagogiczna w Drugiej Rzeczypospolitej, Wolsztyn.
4. Kościół w...,
1980, Kościół w Drugiej Rzeczypospolitej, pod red. Z. Zielińskiego i S. Wilka, Lublin.
5. Krasowski K.
1998, Związki wyznaniowe II Rzeczypospolitej. Studium historyczno-prawne, Warszawa.
6. Miśkiewicz A.,
1990, Tatarzy polscy 1918 - 1939. Życie społeczno-kulturalne i religijne, Warszawa.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila