start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  SŁOWNIK  >  SZCZEGÓŁY
Legiony Polskie english version

Na przełomie XIX i XX wieku antagonizmy pomiędzy carską Rosją a sprzymierzonymi Niemcami i Austro-Węgrami dawały nadzieje na światowy konflikt, który pozwoliłby Polakom na autonomię lub nawet na odzyskanie niepodległości. Widząc to Józef Piłsudski polecił Kazimierzowi Sosnkowskiemu założenie we Lwowie Związku Walki Czynnej, będącego podstawą dla paramilitarnych organizacji "Strzelec" (w Krakowie) i "Związek Strzelecki" (we Lwowie). Miały one w przyszłości utworzyć trzon armii polskiej. W 1912 r. utworzono Polski Skarb Wojskowy, któremu miała patronować Komisja Tymczasowa Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych, a komendę nad oddziałami paramilitarnymi oddano Józefowi Piłsudskiemu. W 1914 roku organizacja ta liczyła 6500 członków, jednak w przededniu wojny Piłsudski zarządził mobilizację i koncentrację w Krakowie. Licząc na antyrosyjskie powstanie w Królestwie wyruszył w stronę Kielc głosząc Powstanie Polskiego Powstańczego Rządu Narodowego. Działanie to nie przyniosło efektu i tylko dzięki powstałemu w Krakowie Naczelnego Komitetowi Narodowego, z oddziałów Piłsudskiego utworzono Legiony Polskie podlegające jednak austriackiemu Oberkomando (Wojska te od razu skierowano do walki w Karpatach Wschodnich). Oznaczało to większe uzależnienie się od austriackich władz, jednak dawało także poprawę sytuacji szczególnie tych oddziałów które znajdowały się na terenie królestwa kongresowego. 27 sierpnia 1914 r. Armee-Oberkommando nakazało utworzyć dwie formacje. Legion Wschodni pod dowództwem gen. Adama Pietraszkiewicza i Legion Zachodni, dowodzony przez austriackiego generała Rajmunda Baczyńskiego. Obie jednostki były podobne uzbrojone. Składały się z 2 pułków piechoty oraz 2-3 szwadronów kawalerii. Wobec wkroczenia wojsk rosyjskich i agitacji endeckiej większość członków Legionu Wschodniego opuściła jego szeregi, co przyczyniło się do rozwiązania Legionu. Żołnierze Ci w większości zostali wcieleni do armii austriackiej, część weszła w szeregi nowo powstałego 3 Pułku Piechoty Legionów.

30 września 1914 r. zalążek II Brygady został wyprawiony w Karpaty Wschodnie, zaś oddziały Piłsudskiego w tym czasie brały udział w bitwach między innymi pod Laskami i Anielinem. Piłsudski w czasie ofensywy rosyjskiej przeprowadził (bez wiedzy austriackiego dowództwa) bardzo niebezpieczny manewr nazwany operacją Ulina Mała, przedzierając się wąskim "korytarzem" pomiędzy wojskami austriacki i rosyjskimi docierając do Krakowa. Manewr ten zakończył się pełnym sukcesem. Po tej akcji oddział dołączył do prawego skrzydła armii austriackiej walczącej na terenach Mszany Dolnej, Limanowej, Marcinkowic i Nowego Sącza. To właśnie ci żołnierze stanowili trzon I Brygady Legionów Polskich 19 grudnia 1914 r.

8 maja 1915 r. powołana została III Brygada. W tym czasie wojsko polskie brało udział w wielu najważniejszych bitwach I Wojny Światowej między innymi w bitwie pod Konarami i Jastkowem. Na początku 1916 roku Piłsudski podjął decyzję o odejściu z Legionów uważając, że armia ta jest zbyt podległą dowództwu austriackiemu. W lipcu 1916 r. Legiony brały udział w ciężkich walkach pod Kostiuchnówką podczas ofensywy rosyjskiej, ponosząc ogromne straty. W tym czasie Piłsudski złożył oficjalną prośbę o dymisje która została mu po miesiącu udzielona. Zaangażował się w działalność stworzonej wcześniej przez siebie Polskiej Organizacji Wojskowej, która miała przygotować się do walki z państwami centralnymi zdobywając tym samym poparcie wśród ludności królestwa kongresowego (brak poparcia dla działań Piłsudskiego wynikał z jego współpracy z Austriakami). Na początku lipca 1917 roku Piłsudski wysunął pomysł przeprowadzenia otwartego konfliktu z dowództwem Austrii i Niemiec. Główne zadania spoczywało na żołnierzach polskich walczących w Legionach Polskich pod dowództwem austriackim, którzy nie mieli obywatelstwa austriackiego. Ich zadaniem była odmowa przygotowywanej właśnie przysięgi wojskowej, co było jawnym buntem przeciwko dowództwu austriackiemu. 9 lipca 1917 zdecydowana większość I i III Brygady Legionów odmówiła złożenia przysięgi i w związku z tym została internowana w Beniaminowie (oficerowie) oraz Łomży i Szczypiornie (podoficerowie i inni żołnierze). Legioniści w tym zdecydowana większość II Brygady, którzy złożyli przysięgę zostali przekazani pod dowództwo austriackie jako Polski Korpus Posiłkowy. Żołnierze pochodzący z ziemi monarchii Habsburskiej wcieleni zostali do armii austriackiej. Równolegle w Królestwie Kongresowym aresztowano większość ważniejszych działaczy Polskiej Organizacji Wojskowej (w tym czasie królestwo kongresowe było opanowane przez państwa centralne). Piłsudski został aresztowany w nocy z 21/22 lipca i ostatecznie uwięziony w twierdzy magdeburskiej z której został uwolniony 8 listopada 1918 roku.

Polski Korpus Posiłkowy w proteście przeciwko ustaleniom traktatu Brzeskiego (9 II 1918 r.), pod wodzą Józefa Hallera przekroczyli front pod Rarańczą. Większości nie udało się jednak przebić i zostali internowani w obozach w Marmaros-Sziget i Huszt. Przywódcy zostali osądzeni w Marmaros-Sziget. Żołnierze działający w królestwie pozostali w Polnische Wehrmacht (Polskie Siły Zbrojne), które w listopadzie 1918 r. przemianowane zostało na Wojsko Polskie.

Tomasz Morański

Bibliografia:
1. Milewska Wacława,
1998, Legiony Polskie 1914-1918 : zarys historii militarnej i politycznej, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, wyd. Księgarnia Akademicka, Kraków.
2. Klimecki Michał,
1991, Legiony Polskie, wyd. Bellona, Warszawa.
3. Czerep Stanisław,
1991, II Brygada Legionów Polskich, wyd. Bellona, Warszawa.
4. Wrzosek Mieczysław,
1990, Polski czyn zbrojny podczas pierwszej wojny światowej : 1914-1918, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa.
5. Zgórniak Marian,
2001, Polacy w armii austro-węgierskiej, niemieckie i rosyjskiej w latach pierwszej wojny światowej, [w:] Śląsk, polska emigracja, Kraków.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila