start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
ARMIA KRAJOWA  >  SŁOWNIK  >  SZCZEGÓŁY
Wojsko II RP english version

Państwo polskie odradzające się w 1918 roku potrzebowało silnej armii. Niestety, powstałe polskie organizacje wojskowe w czasie pierwszej wojny światowej, pod koniec wojny zostały rozwiązane. Jedyną pozostałą instytucją w tym czasie było Polnische Wehrmacht (Polskie Siły Zbrojne) nad którym zwierzchnictwo przejęła Rada Regencyjna 12 października 1918 r. 11 listopada dowództwo nad tworzoną armią objął Józef Piłsudski. Rekrutacja do wojska odbywała się bardzo sprawnie, bo już w styczniu Armia Polska liczyła ponad 100 tys. żołnierzy. Uzbrojenie nie było jednolite i pozyskiwane było przeważnie z opuszczających tereny polskie oddziałów niemieckich i austriackich. Armia Polska została wzmocniona w kwietniu 1919 roku, kiedy to gen. Józef Haller przyjechał do Polski z wojskiem tworzonym we Francji już od 1917 roku, nazywanym od koloru munduru Błękitną Armią lub od imienia ich dowódcy Armią Hallera. Armia Polska została również wsparta przez ochotniczą Armię Wielkopolski, która zwerbowana została w czasie powstania i dowodzona przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego.

Już w jesieni 1919 roku Armia Polska liczyła 600 tys. żołnierzy, rok później w czasie największego wysiłku militarnego, jakim było odparcie Armii Czerwonej, jej stan wynosił około miliona żołnierzy. Od 1921 roku, kiedy to Polska zakończyła zmagania wojenne, rozpoczął się żmudny proces unifikacji armii i dostosowania jej do warunków pokoju. Ok. 4/5 żołnierzy zostało przeniesionych do rezerwy. Do 39 roku stan liczebny Armii Polskiej nie zmieniał się i wynosił mniej więcej 260 tys. żołnierzy i oficerów. Dowództwo nad siłami zbrojnymi II RP obejmowali na początku oficerowie narodowości polskiej służący w armiach zaborczych, szybko jednak ich miejsca szczególnie niższych rangą oficerów zajmowali absolwenci polskich szkół wojskowych. Najwyżsi rangą dowódcy byli byłymi legionistami, szczególnie po 1926 r.

Armia Polska składała się z wojsk lądowych (do których zaliczało się również lotnictwo) wspartych mało liczną marynarką wojenną. II RP podzielona była na jednostki, które podlegały Dowództwom Okręgów Korpusu (DOK). W celu ochrony granicy na wschodzie od 1924 roku tworzono Korpus Ochrony Pogranicza - formację która zajmowała się w szczególności ochroną granicy ze Związkiem Radzieckim, później także z Litwą, Łotwą, po części z Rumunią i Prusami Wschodnimi. Pierwszym dowódcą KOPu był gen. Henryk Minkiewicz, później funkcję tę obejmowali gen. Stanisław Tessaro, gen. Jan Kruszewski oraz w 1939 gen. Wilhelm Orlik-Rűckemann, który zmagał się z wkraczająca 17 września Armią Czerwoną.

Marynarka Wojenna podzielona była na dwie flotylle rzeczne i dwie dywizje morskie. Okręty odziedziczone były po zaborcach i w latach dwudziestych były mocno zestarzałe. W latach 30 przeprowadzano modernizację, co przy równoczesnym zakupie nowych okrętów wojennych dawało Polsce jedną z bardziej nowoczesnych marynarek wojennych w Europie.

Armia Polska początkowo zorganizowana była na podstawie dekretu naczelnika państwa z 7 I 1921 roku. Po zamachu majowym, 6 VIII 1926 roku powołano na mocy dekretu prezydenckiego Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych, który posiadał większość uprawnień organizacyjnych i dowódczych w armii. Unifikacja i modernizacja Armii Polskiej przebiegała na samym początku powoli dopiero od 1936 roku, kiedy to podjęto decyzję o rozpoczęciu realizacji 6 letniego planu rozbudowy i modernizacji sił zbrojnych, Polska Armia mogła zacząć nadrabiać skutki rozbiorów. Jedną z najważniejszych części tego planu była rozbudowa krajowego przemysłu zbrojeniowego zlokalizowanego głównie w Centralnym Okręgu Przemysłowym. Modernizacja armii wymagała ogromnych nakładów finansowych które w duże mierze pokrywał budżet państwa. Wśród dotacji na armię znaczącą rolę odgrywały fundusze na których zbierano pieniądze, Fundusz Ochrony Morskiej i Fundusz Obrony Narodowej.

II Rzeczpospolita w 1918 r. stanęła przed ogromnie trudnym zadaniem odbudowy i unifikacji Armii Polskiej. Oceniając te działania trzeba przyznać że rządzący wykonali ogrom pracy. Mając świadomość ilości przeszkód na jakie napotykali, po dwudziestu latach odbudowy państwowości, Armia Polska była dobrze wyposażona i świetnie wyszkolona. Trzeba jednak zaznaczyć że nie przewidziano wielu sytuacji, które odbiły się na kampanii polskiej we wrześniu. Ogrom środków przeznaczono na rozwój samolotów bombowych (PZL Łoś), które w 39 r. w wojnie obronnej nie nadawały się do walki z niemieckimi bombowcami, natomiast myśliwce które skądinąd były rozwijane wcześniej, w czasie wybuchu wojny były już konstrukcjami przestarzałymi. Inwestowano także za dużo środków w rozwój marynarki wojennej, kosztem innych wojsk np. pancernych, które lepiej nadawałyby się da walki z Niemcami. Dużym problemem była także kiepsko rozwinięta łączność. Mimo to Wojsko Polskie w tamtym okresie było powodem do dumy wszystkich obywateli polskich, świadczyć o tym może ogrom darów społeczeństwa polskiego na przygotowanie się do wojny.

Tomasz Morański

Bibliografia:

1. Cieplewicz Mieczysław,
1998, Wojsko Polskie w latach 1921-1926. Organizacja, wyposażenie, wyszkolenie, Zakł. Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław.
1990, Zarys dziejów wojskowości polskiej w latach 1864-1939, wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa.
2. Stawecki Piotr,
2004, Wojsko marszałka Józefa Piłsudskiego: 12 V 1926 - 12 V 1935, ofic. Wyd. Rytm, Warszawa.
2001, Z dziejów wojskowości Drugiej Rzeczypospolitej, wyd. Wyższa Szkoła Humanistyczna, Pułtusk.
3. Wisniewska Małgorzata, Wyszczelski Lech,
2009, Bezpieczeństwo narodowe Polski w latach 1918-1939: teoria i praktyka, Dom Wyd. Duet, Toruń
4. Wyszczelski Lech,
1988, Polska myśl wojskowa 1914-1939, KAW, Warszawa.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila