start     subskrypcja     konkursy     polecamy     pobierz     audiodeskrypcja     przetargi i oferty pracy    
       
mixcloud   youtube   twitter   facebook   english version   
CO GDZIE KIEDY  >  SZCZEGÓŁY
17.09.2017   
Uroczysta Msza Św. Polowa nad grobami pomordowanych przez NKWD w Turzy

Burmistrz Gminy i Miasta Sokołów Małopolski, Ksiądz Dziekan Dekanatu Sokołowskiego, Ksiądz Proboszcz Parafii pw. Św. Jana Chrzciciela w Sokołowie Małopolskim Sanktuarium Matki Bożej Królowej Świata - Opiekunki Ludzkich Dróg oraz Przewodniczący Rady Miejskiej w Sokołowie Małopolskim zapraszają na Uroczystą Mszę św. Polową, którą odprawi Jego Ekscelencja Ksiądz Biskup Ordynariusz Diecezji Rzeszowskiej Jan Wątroba nad grobami pomordowanych przez NKWD w 1944 r. w Turzy.

Program:
14:20 Występ chóru Parafialnego działającego przy Parafii pw. Św. Jana Chrzciciela w Sokołowie Małopolskim Sanktuarium Matki Bożej Królowej Świata - Opiekunki Ludzkich Dróg
14:35 - Mały Katyń Ziemi Sokołowskiej "Pamięci Pomordowanych w turzańskim lesie"
14:45 - Występ Orkiestry Wojskowej z Rzeszowa
15:00 - Msza Św. celebrowana przez J.E. Ks. Biskupa Ordynariusza Diecezji Rzeszowskiej Jana Wątrobę
16:30 - Apel Pamięci i Salwa Honorowa w wykonaniu 21. dywizjonu artylerii przeciwlotniczej im. gen. dyw. Józefa Ludwika Zająca z Jarosławia
17:00 - Występ Orkiestry Wojskowej z Rzeszowa

Mogiły w lesie turzańskim:

"29 maja 1990 roku Okręgowa Komisja Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu - Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie podjęła śledztwo w sprawie zbrodni ludobójstwa, popełnionych w Turzy koło Sokołowa Młp. przez funkcjonariuszy NKWD w okresie od sierpnia do października 1944 roku (…).

Z ustaleń prokuratury wynika, że w połowie sierpnia 1944 roku do wsi Trzebuska przybył oddział żołnierzy I Frontu Ukraińskiego i funkcjonariuszy NKWD. Zajęli oni teren, gdzie mieściło się pastwisko gromadzkie i dawny dom spółdzielczy zabito deskami. Cały teren został ogrodzony wysokim płotem z drutem kolczastym i był pilnie strzeżony. Mieszkańcy okolicznych domów zmuszeni zostali do zamieszkania w zabudowaniach gospodarczych. Oficerowie NKWD i żołnierze zajęli opuszczone domy na swoje kwatery (…)"

Według relacji pana Michała Sobienia, żołnierza Armii Krajowej, aresztowanego 26 sierpnia 1944 roku w Jarosławiu w ziemiankach mogło być około 100 więźniów, a w domu spółdzielczym dalszych 50. Większości więźniów zarzucano współpracę z Niemcami. W pobliskim lesie w Turzy, dzięki relacjom świadków, odnaleziono pięć zbiorowych mogił. Część ofiar uśmiercona została tzw. strzałem katyńskim - w tył głowy nad wykopanym uprzednio dołem. "W stosunku do 3 ofiar, pochowanych w jednej mogile, uzyskano wysoce prawdopodobną identyfikację zmarłych, którzy byli żołnierzami Armii Krajowej z placówki w Ropczycach, a to: Zdzisława Łaskawca ps. "Monter", Zdzisława Brunowskiego ps. "Cygan" i Eugeniusza Zymroza ps. "Macedończyk" (…).

"Po zakończeniu prac na terenie lasu kontynuowano przesłuchania świadków, zamieszkałych na terenie całej Polski, którzy zgłaszali się na apele, zamieszczane przez Komisję w prasie, radiu i telewizji.

W oparciu o te zeznania ustalono, że w lipcu 1944 roku delegacja Komendy Obszaru Lwów, w skład której wchodzili: Komendant Obszaru gen. Władysław Filipkowski, Szef Sztabu płk Henryk Pohoski, Komendant Okręgu Tarnopol płk Franciszek Studziński, Komendant Okręgu Lwów ppłk Czerwiński oraz por. Zygmunt Łanowski, została zaproszona na rozmowy przez stronę radziecką do Żytomierza. Zaproszenie to przywiózł płk Wiktor Grosz, który był wysłannikiem gen. Żymierskiego. Rozmowy miały się odbyć w celu uzgodnienia włączenia V Dywizji Piechoty AK do wspólnej walki z Niemcami. W Żytomierzu delegacja ta spotkała się z gen. Żymierskim i ppł. Marianem Spychalskim oraz oficerem NKWD, na czele których stał oficer o nazwisku Iwanow. Rozmowę prowadzili wyłącznie oficerowie NKWD. W nocy gen. Filipkowski oraz towarzyszący mu oficerowie zostali aresztowani. Następnie, drogą przez Kijów, przewieziono ich do obozu NKWD w Trzebusce, dokąd dotarli w sierpniu 1944 roku. Tam rozdzielono ich i intensywnie przesłuchiwano. Początkiem września 1944 roku wszyscy zostali przewiezieni przez Lwów do obozu w Charkowie (…)

Więźniem tego obozu był również Zdzisław Baran, żołnierz Armii Krajowej z Jarosławia, aresztowany 16 sierpnia 1944 roku przez NKWD i 18 sierpnia przewieziony do obozu w Trzebusce. Z relacji jego żony, która informacje uzyskała bezpośrednio od niego, wynika, że w obozie przebywało 1700 osób. Zdzisław Baran był wielokrotnie przesłuchiwany, najczęściej pytano go o szczegóły dotyczące zorganizowania i przebiegu akcji "Burza" (…).

6 grudnia 1970 roku, za pośrednictwem Departamentu Prokuratury Generalnej - Wydziału Obrotu Zagranicznego, Komisja zwróciła się do Centralnego Państwowego Archiwum Rewolucji Październikowej w Kijowie o udostępnienie sprawozdania, skierowanego do władz partyjnych(…). Ze sprawozdania tego wynika, że:

(…) strona radziecka zaprosiła na rozmowy do Żytomierza gen. Filipkowskiego wraz z 5 oficerami. Tam został zatrzymany, a we Lwowie NKWD aresztowało cały sztab AK oraz wielu żołnierzy. Zostali oni wywiezieni w sierpniu 1944 do wsi Trzebuska położonej 20 km od Rzeszowa i tam przez NKWD zlikwidowani. Pochowani zostali w 9 grobach o wymiarach 12 x 2 i 2 m w głąb. Pierwsza warstwa leży 70 cm w głąb

Takie były losy więźniów Trzebuski, żołnierzy Armii Krajowej"

- cytaty pochodzą z opracowania:
Hanna Solarewicz, "Obóz NKWD Trzebuska 1944 r. Relacja prokuratora", Rzeszów 1996, wydanego przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Sokołowskiej.

wstecz



              Muzeum Armii Krajowej im. Generała Emila Fieldorfa - Nila